ΕΠΕΑΕΚ

1998 – 2000

 

 

Εργαστήρι Ειδικής Αγωγής

"ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ"

 

 

 

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ

ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

 

επιμελεια

γιαννης κατσαουνησ

 

 

 

 

 

 

Αθήνα

Μάιος 2000

 

 

 

 

 

 

 

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

 

Ο τόμος που σας παρουσιάζουμε είναι προϊόν του Έργου με τίτλο "Αναβάθμιση του Προγράμματος του Ειδικού Σχολείου του Νέου Ηρακλείου με μεθόδους εκπαίδευσης στην αυτόνομη διαβίωση και στις προεπαγγελματικές δεξιότητες." Το έργο πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος Εκπαίδευσης και Αρχικής Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΕΠΕΑΕΚ), Υποπρόγραμμα 1: Γενική και Τεχνική Εκπαίδευση, Μέτρο: Εκπαίδευση Ειδικών Κατηγοριών  από το Εργαστήρι Ειδικής Αγωγής "ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ" και το Ειδικό Σχολείο Ν. Ηρακλείου από τον Σεπτέμβριο του 1998 έως τον Μάρτιο του 2000.

 

Ένας από τους στόχους τους προγράμματος ήταν να δημιουργηθούν εγχειρίδια διδασκαλίας που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από δασκάλους της Ειδικής Αγωγής ως βοηθήματα για την δημιουργία τμημάτων προκατάρτισης στα ειδικά σχολεία.

 

Για αυτόν το σκοπό επιλέξαμε να καταγράψουμε τις κυριότερες ενότητες του προγράμματος του Εργαστηρίου Ειδικής Αγωγής "ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ". Το πρόγραμμα αυτό έχει διαμορφωθεί μέσα από την συλλογική εμπειρία του Κέντρου, από την ίδρυσή του το 1979 μέχρι σήμερα.

 

Η επιλογή των ενοτήτων έγινε με κριτήρια τη σπουδαιότητά τους στην εκπαίδευση ατόμων με νοητική υστέρηση και τη χρησιμότητά τους στο στήσιμο ενός Προεπαγγελματικού Τμήματος στο πλαίσιο του Ειδικού Σχολείου, αφορούν δε αφ' ενός σε τομείς που είναι χρήσιμοι για την διδασκαλία προεπαγγελματικών δεξιοτήτων, και αφ' εταίρου σε τομείς με κέντρο βάρους τις βασικές δεξιότητες ζωής. Θεωρούμε πως οι δύο αυτές περιοχές αλληλοσυμπληρώνονται, και ότι ουσιαστικά αποτελούν τις δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος. 

 

Όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης από την πρώτη κιόλας σελίδα, είναι ένα πρόγραμμα που στοχεύει σε όλα τα επίπεδα στην μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία του μαθητή με νοητική υστέρηση. Αυτοπροσδιορίζεται μέσα από την εκτίμηση των πραγματικών αναγκών ενός ενήλικου ατόμου με νοητική υστέρηση. Αναγκών που είναι αποτέλεσμα της σύγκρουσης της νοητικής μειονεξίας με τις απαιτήσεις της οργανωμένης κοινωνίας. Η προσέγγιση είναι ολιστική. Όλοι οι τομείς της ζωής αποτελούν πρόκληση, πρέπει να τους πλησιάσουμε με προσοχή για να επιλέξουμε τα στοιχεία που καλούμαστε να διδάξουμε. Να προσαρμόσουμε αυτά τα στοιχεία στις δυνατότητες των μαθητών μας. Να τους βοηθήσουμε να κατανοήσουν τις ανάγκες τους, να θελήσουν να αναλάβουν την ευθύνη για την ενηλικίωσή τους. Να βιώσουν και να δεχτούν τις δυνατότητές τους αλλά και τους περιορισμούς τους, να θελήσουν να συμβάλλουν στην λειτουργία της κοινωνίας μέσα στην  οποία ζούνε.

 

Βοηθώντας τον μαθητή μας να αυτονομηθεί βοηθάμε και την οικογένειά του. Αρχίζει να συμβάλλει στη ζωή της, να παίζει έναν πιο ενεργό ρόλο, να μπορεί να μείνει μόνος, να φροντίζει ο ίδιος για την καθαριότητά του, για το φαγητό του, για την κάλυψη του ελεύθερου χρόνου του. 

 

Με λίγα λόγια με ένα τέτοιο πρόγραμμα στηρίζουμε τον άνθρωπο με ειδικές ανάγκες να ανακτήσει την αξιοπρέπεια που του αξίζει μέσα σε μια πολιτισμένη κοινωνία.

 

Γιάννης Κατσαούνης 

Μάιος 2000

 


 

 

                         

 

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 

1     ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 6

       ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΣΑΟΥΝΗΣ 6

2     ΑνΑπτυξη ΠρακτικΩν ΔεξιοτΗτων 9

       ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΦΩΚΑ 9

3     ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ 79

       ΕΛΛΗ ΜΙΧΑΛΟΥΤΣΟΥ 80

4     ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ 325

       ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΙΧΕΛΗ 326

5     ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ 564

       ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΦΩΚΑ 565

6     ΟΜΑΔΙΚΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ, ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ, ΧΡΗΣΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ 1174

       ΔΩΡΑ ΔΕΔΕΣΚΗ 1175

7     ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ 1508

       ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΙΣΤΑΣ 1509

8     ΣΩΜΑΤΟΓΝΩΣΙΑ, ΥΓΙΕΙΝΗ, ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ 1626

       ΝΤΙΝΑ ΤΖΙΜΟΓΙΑΝΝΗ 1627

9     ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ  ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ 1825

       ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΙΣΤΑΣ 1826

10   ΚΗΠΟΥΡΙΚΗ 1929

       ΕΛΛΗ ΜΙΧΑΛΟΥΤΣΟΥ 1930

11   ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΠΛΥΝΤΗΡΙΟΥ ΣΙΔΕΡΩΤΗΡΙΟΥ 2140

       ΝΤΙΝΑ ΤΖΙΜΟΓΙΑΝΝΗ 2141

12   εργασΙες γραφειακΗς στΗριξης 2282

       ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΙΣΤΑΣ 2283

 

 

 

 

1 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

         ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΣΑΟΥΝΗΣ

 

 

Ι. ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ: Ο ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ

 

Ανάλυση αναγκών ζωής – Το πραγματικό περιβάλλον που θα ζήσει ο μαθητής στο μέλλον – Επιλογή της διδακτέας ύλης – Το εκπαιδευτικό και επαγγελματικό μέλλον του ΑΜΕΑ και η συνάρτησή του με το πρόγραμμα του προεπαγγελματικού τμήματος.

 

Ο αναγνώστης ξεφυλλίζοντας τα εγχειρίδια που ακολουθούν, θα συναντά συνέχεια την λέξη "αυτονομία". Είναι η λέξη-κλειδί του προγράμματος, ένας όρος που περικλείει μέσα του όλη τη φιλοσοφία της εκπαιδευτικής μας δουλειάς και που αποτελεί συγχρόνως και τον κύριο στόχο της.

 

Η αδυναμία του ανθρώπου με ειδικές ανάγκες να αντεπεξέλθει επαρκώς στις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής, αλλά και να ανταποκριθεί στις βασικές υποχρεώσεις του ως πολίτης, τον υποχρεώνουν να μείνει  καθηλωμένος για όλη του τη ζωή στο ρόλο του ανήλικου, στο ρόλο του παιδιού. Οι επιπτώσεις αυτής της κατάστασης δεν χρειάζονται περαιτέρω ερμηνεία. Επηρεάζουν ριζικά τη ζωή του ίδιου του ατόμου αλλά και της οικογένειάς του.

 

Αν η ανθρώπινη κατάσταση του ατόμου με μειονεξία ορίζεται κυρίως ως εξάρτηση από τους άλλους, τότε και η Ειδική Αγωγή ορίζεται ως  προσπάθεια μείωσης αυτής της εξάρτησης.

 

Φυσικά η κατάκτηση της πλήρους ή της περιορισμένης αυτονομίας μέσα από την Ειδική Αγωγή δεν θα είναι εφικτή, αν η κοινωνία δεν δημιουργεί θεσμούς που θα δίνουν στον άνθρωπο με ειδικές ανάγκες την δυνατότητα να ασκήσει αυτήν την αυτονομία. Έχουμε ανάγκη από θεσμούς που θα τον διευκολύνουν να ασκήσει το δικαίωμά του στη ζωή σε όλα τα επίπεδα: στις βασικές ανάγκες διαβίωσης, στην εργασία, στον ελεύθερο χρόνο.

 

Σε πρακτικό επίπεδο οργάνωσης ενός προγράμματος ειδικής αγωγής ο στόχος της αυτονομίας βοηθάει να οριοθετήσουμε με ευκολία τα αντικείμενα που θα διδάξουμε. Δεν έχουμε παρά να επιστρατεύσουμε την κοινή λογική για να επιλέξουμε τους τομείς που χρειάζεται να διδάξουμε. Να παρατηρήσουμε τις διαδικασίες της καθημερινής μας ζωής, από το πρωί που ξυπνάμε μέχρι το βράδυ που πάμε για ύπνο, να σκεφτούμε με ποιες υπηρεσίες ερχόμαστε συχνότερα σε επαφή, ποιες βασικές έννοιες χρησιμοποιούμε συχνότερα, σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούμε αναγκαστικά την ανάγνωση, ποιες αριθμητικές πράξεις χρειαζόμαστε περισσότερο, ποιες συσκευές είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας κλπ, κλπ... Ο κατάλογος είναι ατέλειωτος.

 

Αυτός ο τρόπος ανάλυσης θα μας οδηγήσει αυτόματα στην διαμόρφωση της διδακτέας ύλης. Η ομορφιά αυτής της προσέγγισης είναι, ότι δίνει τη δυνατότητα στον διδάσκοντα να ανακαλύψει τον κόσμο του μαθητή με ειδικές ανάγκες, παρατηρώντας τον ίδιο του τον εαυτό και να διαμορφώσει ο ίδιος δημιουργικά το πρόγραμμά του.

 

Ο ίδιος τρόπος προσέγγισης ισχύει και για τη διαμόρφωση της διδακτέας ύλης στον τομέα των προεπαγγελματικών και επαγγελματικών δεξιοτήτων. Ξεκινάμε πάντα από μια ανάλυση των επαγγελματικών προοπτικών που έχει ένας μαθητής με ειδικές ανάγκες. Αυτές είναι συνάρτηση του τύπου της αναπηρίας του και των δυνατοτήτων του. Κατά πρώτον πρέπει να γνωρίζουμε ποια επαγγέλματα προσφέρονται για τον τύπο της συγκεκριμένης αναπηρίας. Αφού επιλέξουμε τους επαγγελματικούς τομείς, χρειάζεται να καταγράψουμε τις επιμέρους εργασίες που περιέχει κάθε τομέας. Το πρόγραμμά μας τέλος θα αποτελείται από μια επιλογή αυτών των εργασιών.

 

Φυσικά ο βαθμός της αυτονομίας που θα φτάσει ο κάθε μεμονωμένος μαθητής είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων. Η μορφή και ο βαθμός της αναπηρίας είναι πάλι ο πρώτος και κυριότερος παράγοντας. Σημαντικό ρόλο θα παίξουν και η στάση της οικογένειας, η δεκτικότητα της κοινωνίας, το θεσμικό πλαίσιο. Θα υπάρξουν μαθητές που θα κατακτήσουν μόνο τα βασικά και άλλοι που θα πλησιάσουν το βαθμό αυτονομίας των "φυσιολογικών". Όποιο όμως και αν είναι το αποτέλεσμα, σχετική ή απόλυτη αυτονομία, το άτομο με ειδικές ανάγκες θα έχει καταφέρει να αξιοποιήσει το μέγιστο των δυνατοτήτων του και να μειώσει μέχρι και να ελαχιστοποιήσει τον βαθμό εξάρτησης από τα άλλα μέλη της κοινωνίας.

 

ΙΙ. ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ 

 

Ξεκινώντας να περιγράψουμε ένα πρόγραμμα που αφορά την εκπαίδευση παιδιών με ειδικές ανάγκες στην αυτόνομη διαβίωση και στις προεπαγγελματικές δεξιότητες, και στην συγκεκριμένη περίπτωση παιδιών με νοητική υστέρηση, θεωρούμε σημαντικό να τονίσουμε εισαγωγικά ορισμένες βασικές προϋποθέσεις, απαραίτητες για την ορθή εφαρμογή του.

 

Μερικές από αυτές αφορούν θέματα γνώσεων επί του αντικειμένου, άλλες αφορούν το σύστημα μέσα στο οποίο καλούμαστε να εφαρμόσουμε το πρόγραμμα και άλλες αφορούν διαστάσεις ευαισθητοποίησης σε νέους τρόπους προσέγγισης και ανάλυσης των δεδομένων. Πολλά από αυτά που θα αναφερθούν παρακάτω μπορεί να θεωρηθούν αυτονόητα, μια συστηματική όμως ανακεφαλαίωσή τους θα μας δώσει την ευκαιρία να δούμε ορισμένα πράγματα μέσα από ένα καινούργιο πρίσμα.

 

1. Καλή γνώση της ιδιαιτερότητας των μαθητών με ειδικές ανάγκες. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε επαρκώς μόνο την γνωστική-παιδαγωγική πλευρά του προβλήματος. Πρέπει  να είμαστε εξοικειωμένοι με τις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών αυτών, με τον τρόπο που βλέπουν τον κόσμο και τον εαυτό τους, με τις ανάγκες και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι οικογένειές τους.

 

2. Συνεργασία των ειδικοτήτων και αλληλοενημέρωση. Η πολυπλοκότητα των αναγκών αυτών των παιδιών αντικατοπτρίζεται στην αναγκαιότητα της συνεργασίας πολλών ειδικοτήτων στο πλαίσιο της ειδικής αγωγής. Η παιδαγωγική διάσταση συμπληρώνεται και εμπλουτίζεται από την ψυχολογική και την κοινωνική. Η ροή της πληροφόρησης από τη μια ειδικότητα στην άλλη και η σύνθεση αυτών των πληροφοριών θα μας οδηγήσει στην σωστή στήριξη του παιδιού και της οικογένειάς του.

 

3. Ο ρόλος της οικογένειας και της κοινότητας και η συμβολή τους στην άσκηση στην αυτονομία είναι διαστάσεις στις οποίες πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη σημασία. Καμία κατάκτηση στο χώρο του σχολείου δεν θα πιάσει τόπο, αν δεν έχει τη συνέχειά της στο σπίτι και στην κοινότητα. Ο έξω κόσμος είναι το πεδίο που θα δοκιμαστούν οι κατακτήσεις του μαθητή, ο χώρος που θα δικαιωθούν και οι δικές μας προσπάθειες. Και εδώ η πληροφόρηση πρέπει να είναι αμφίδρομη. Τροφοδοτούμε την οικογένεια με πληροφορίες, παίρνοντας και εμείς αυτές που χρειαζόμαστε για να μπορέσουμε να ταυτίσουμε τους στόχους του σχολείου με αυτούς της οικογένειας. Τροφοδοτούμε την κοινότητα με πληροφορίες για να γκρεμίσουμε τις προκαταλήψεις, για να δεχτεί τους στόχους που θέτουμε εμείς στο σχολείο, για να συμβάλει μαζί μας στην εκπαίδευση των παιδιών.

Η παρέμβαση στο οικογενειακό και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον πρέπει να γίνεται με τεχνικές κοινωνικής εργασίας, που εξασφαλίζουν το δικαίωμα των ανθρώπων αυτών στην προστασία της ιδιωτικής τους ζωής.

 

4. Οι βασικές ακαδημαϊκές γνώσεις: ένα εργαλείο για την αυτονομία. Σε ένα πρόγραμμα άσκησης στην αυτόνομη διαβίωση και στις προεπαγγελματικές δεξιότητες οι βασικές ακαδημαϊκές γνώσεις που έχουν κατακτήσει οι μαθητές αποκτούν μια νέα δυναμική. Η ανάγνωση, η γραφή και η αριθμητική γίνονται μέσα επικοινωνίας σε πρακτικούς καθημερινούς τομείς. Η προώθηση μιας γραπτής παραγγελίας για φωτοτυπίες, η μέτρηση των φωτοτυπιών και η παράδοσή τους είναι ένα μόνο παράδειγμα πρακτικής εφαρμογής των κεκτημένων στην ανάγνωση και στην αριθμητική. Ακόμη και οι μαθητές με δυσκολίες τέτοιες, που δεν τους επέτρεψαν να κατακτήσουν επαρκώς αυτούς τους μηχανισμούς, θα έρθουν σε επαφή μαζί τους μέσα από τις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής. Σκοπός μας πρέπει να είναι να αποκτήσουν συνοχή μεταξύ τους το μαθησιακό πρόγραμμα του Ειδικού Σχολείου με το πρόγραμμα άσκησης στις δεξιότητες ζωής και στις προεπαγγελματικές δεξιότητες. 

 

5. η ικανότητα αυτοπαρατήρησης του διδάσκοντος είναι πηγή γνώσης. Σε ένα πρόγραμμα, στο οποίο καλούμαστε να διδάξουμε δεξιότητες ζωής που αφορούν την αυτοεξυπηρέτηση, το φαγητό, την κυκλοφορία κ.α., τα εγχειρίδια και τα αναλυτικά προγράμματα θα είναι μεν βοηθητικά, αλλά ποτέ δεν θα επαρκούν για να φτάσουμε σωστά στο στόχο μας. Η αυτοπαρατήρηση στις καθημερινές  μας δουλειές, τις οποίες κάνουμε μηχανικά επί  χρόνια, θα μας αποκαλύψει τεχνικές που δεν τις φανταζόμασταν, θα μας δώσει την ευκαιρία να δοκιμάσουμε τεχνικές που μας προτείνουν, να αναλύσουμε τα στάδια μιας διαδικασίας, ακόμη και να βρούμε νέους τρόπους διδασκαλίας.

 

 

ΙΙΙ. Η ΕιδικΗ ΑγωγΗ, ΜΙΑ διαρκΗς πρακτικΗ Ασκηση

 

Ρεαλιστική διδασκαλία – Task analysis: Από το εύκολο στο δύσκολο, από το απλό στο σύνθετο

 

Σε μια συλλογή εγχειριδίων όπως αυτή που σας παρουσιάζουμε εδώ δεν είναι φυσικά εφικτό να καλύψουμε όλο το εύρος των μεθόδων διδασκαλίας που χρησιμοποιούνται στην Ειδική Αγωγή. Εξάλλου δεν είναι αυτός ο στόχος μας. Παρόλα αυτά θα θέλαμε να τονίσουμε επιλεκτικά ορισμένες αρχές μεθοδολογίας που θεωρούμε εξαιρετικά σημαντικές. Διαβάζοντας τα κείμενα για τις διάφορες ενότητες, θα διαπιστώσετε ότι διέπουν όλες τις δραστηριότητες που χρησιμοποιούμε για να ασκήσουμε τα παιδιά με μειονεξίες.

 

1. Ρεαλιστική διδασκαλία. Θεωρητική διδασκαλία και Ειδική Αγωγή είναι δύο έννοιες ασυμβίβαστες μεταξύ τους. Στους ανθρώπους με δυσκολίες στη νόηση η ικανότητα της γενίκευσης από το αφηρημένο στο συγκεκριμένο επίπεδο είναι περιορισμένη, όπως είναι περιορισμένη και η ικανότητα μεταφοράς δεξιοτήτων από ένα γνωστικό αντικείμενο σε άλλο. Αυτή η δυσκολία εντείνεται και από τις – συνήθως– ανεπαρκείς επιτεύξεις στο μηχανισμό της ανάγνωσης. Είναι λοιπόν αυτονόητο, ότι αν θέλουμε να έχει αποτέλεσμα η εκπαιδευτική μας προσπάθεια, πρέπει να χρησιμοποιούμε την διδασκαλία in vivo. Η Ειδική Αγωγή πρέπει να είναι μια διαρκής πρακτική άσκηση. Οι χώροι, το εποπτικό υλικό, τα αντικείμενα, οι κοινωνικές καταστάσεις, οι επικοινωνιακές διαδικασίες, όλα πρέπει να είναι κομμάτια της πραγματικότητας, μέσα στην οποία κινούνται οι μαθητές, ή της πραγματικότητας που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν στο μέλλον. Αυτή η αρχή ισχύει και για την άσκηση στις δεξιότητες ζωής και για την επαγγελματική κατάρτιση.

 

Μέσα από αυτό το πρίσμα, η υλικοτεχνική υποδομή που διαθέτει το σχολείο θα παίξει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Οι εγκαταστάσεις στο σχολείο πρέπει να αντικατοπτρίζουν την υποδομή ενός μέσου σπιτιού αλλά και να δίνουν τη δυνατότητα να γίνεται άσκηση σε επαγγελματικές δεξιότητες. Κλασικό παράδειγμα είναι ο χώρος της κουζίνας.  Για  τον ίδιο λόγο χρησιμοποιείται ευρέως στην ειδική επαγγελματική κατάρτιση η τεχνική της άσκησης στον πραγματικό χώρο εργασίας (on-the-job-training).

 

Αλλά και η περιβάλλουσα το σχολείο κοινότητα, με τις υπηρεσίες  που προσφέρει, αποτελεί μέρος της υλικοτεχνικής υποδομής του προγράμματος! Έτσι, πρέπει να γνωρίζουμε καλά τη γειτονιά που βρίσκεται το σχολείο, τους δρόμους της, τα μαγαζιά της, το ταχυδρομείο της, τις τράπεζές της και τους χώρους ψυχαγωγίας της.

 

2. Task analysis: Από το εύκολο στο δύσκολο, από το απλό στο σύνθετο. Πρόκειται για μια από τις βασικές αρχές της Ειδικής Αγωγής, που δεν χρειάζεται περαιτέρω αποσαφήνιση. Την αναφέρουμε εδώ για να τονίσουμε ακόμη μια φορά τη σημασία της προσεκτικής ανάλυσης της διαδικασίας που θέλουμε να διδάξουμε.

 

Οι δεξιότητες είναι διαδικασίες. Είτε πρόκειται για το δέσιμο ενός κόμπου είτε για τη χρήση ενός μεταφορικού μέσου, η ανάλυση των διαδικασιών που απαιτούνται  και η σταδιακή προσέγγιση στο στόχο θα παίξουν και στις δύο περιπτώσεις τον ίδιο σημαντικό ρόλο.

 

Και ας μην το ξεχνάμε, η αυτοπαρατήρηση είναι ο καλύτερος δάσκαλος του δασκάλου.

 

 

 

 

 

 

2 ΑνΑπτυξη ΠρακτικΩν ΔεξιοτΗτων

         ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΦΩΚΑ

 

 

Α. εισαγωγΗ

 

Η προετοιμασία των μαθητών για την ένταξη τους στο προεπαγγελματικό τμήμα θα έχει βέβαια ξεκινήσει από την αρχή της σχολικής ζωής με προγράμματα που στοχεύουν στην ανάπτυξη των λεπτών δεξιοτήτων. Στα αρχικά στάδια όμως του προεπαγγελματικού θα χρειαστεί η εφαρμογή ενός προγράμματος που επικεντρώνεται στην ανάπτυξη συγκεκριμένων πρακτικών δεξιοτήτων και στην υπέρβαση τυχόν κενών που έχουν οι μαθητές.

 

Αυτό το πρόγραμμα θεωρείται θεμελιώδες για το προεπαγγελματικό τμήμα και είναι απαραίτητο για την επιτυχή παρακολούθηση του υπόλοιπου προγράμματος. Συμπεριλαμβάνει άσκηση σε λεπτές δεξιότητες, από τις πιο βασικές, αν χρειαστεί, μέχρι τις πιο σύνθετες και δύσκολες, και καλλιεργεί γενικές συνήθειες εργασίας όπως ακρίβεια, διάρκεια, ρυθμό και συνέπεια. Δίνει την ευκαιρία για την εκμάθηση κανόνων εργασίας, όπως την ανάγκη για προσοχή στα εργαλεία και υλικά, και την τήρηση κανόνων ασφαλείας.

 

Η ανάπτυξη των συνηθειών αυτών μαζί με την βελτίωση της επιδεξιότητας χρησιμεύουν και στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής όπου παίρνουν και νόημα, και έτσι βοηθάνε στο να χτίσουμε την βάση για την αυτονόμηση του μαθητή.

 

 

Β.  ΣτΟχοι

 

Οι στόχοι που καλούμαστε να πετύχουμε με το πρόγραμμα ανάπτυξης πρακτικών δεξιοτήτων είναι:

 

1.    η καλλιέργεια επιθυμητών συνηθειών εργασίας,

 

2.    η ανάπτυξη λεπτών δεξιοτήτων,

 

3.    η απόκτηση γνώσεων για χρώματα, σχήματα και υλικά και έννοιες όπως μέγεθος, όγκος και μήκος.

 

Η επίτευξη των στόχων αποτελεί και τη βάση για τα επόμενα στάδια του προγράμματος.

 

 

Γ.  Το πρΟγραμμα – Τι διδΑσκουμε

 

Οι επιλογές στο τομέα της χειροτεχνίας και κατασκευών είναι απεριόριστες και ο εκπαιδευτής θα καταρτίσει ένα πρόγραμμα ανάλογα με το χώρο και την υποδομή, το πληθυσμό, το φύλο και τις τοπικές συνήθειες, καθώς επίσης ανάλογα με τις κλίσεις του ιδίου. Έχει την ευκαιρία να φέρει τους μαθητές σε επαφή με ένα ευρύ φάσμα υλικών και δραστηριοτήτων.

 

Αναφέρουμε ενδεικτικά κάποια παραδείγματα που είναι εύκολα στην εφαρμογή και δεν απαιτούν ιδιαίτερες τεχνικές γνώσεις από τον εκπαιδευτή :

 

§        κολλάζ από διάφορα υλικά

§        κατασκευές από χαρτί, χαρτόνι και διάφορα άχρηστα υλικά, με χρήση μπογιάς, κόλλας, στάμπας από φελλό, κλπ 

§        κατασκευές από χάντρες

§        κατασκευές από μαλλί

§        κέντημα σε καμβά

§        σμυρνάκι

§        ύφανση σε επιτραπέζιους αργαλειούς

 

Η τέχνη του εκπαιδευτή βρίσκεται στο να επιλέξει σωστά τις δραστηριότητες. Επιλέγει σε σχέση με τις ανάγκες του μαθητή, τις ανάγκες του συνολικού προγράμματος και τη χρονική στιγμή ή εποχή.

 

Είναι πολύ σημαντικό να δώσουμε όσο πιο πολύ νόημα μπορούμε στις δραστηριότητες, νόημα κατανοητό στους μαθητές. Έτσι ορισμένες δραστηριότητες εφαρμόζονται με συγκεκριμένες ευκαιρίες, όπως σχολικές εκδηλώσεις ή γιορτές. Επίσης δίνουμε νόημα όταν παρουσιάζουμε το στόχο της δραστηριότητας, δηλαδή το ολοκληρωμένο αντικείμενο και συζητάμε τη χρήση του. Εξηγούμε τα στάδια της δουλειάς, πώς συνδέονται μεταξύ τους και πώς οδηγούν στο αποτέλεσμα.

 

Άλλες δραστηριότητες χρειάζονται διάρκεια και συνεχίζονται για μεγάλο μέρος της χρονιάς. Πολλές φορές αποτελούνται από επαναλαμβανόμενες κινήσεις (όπως στο κέντημα και στην ύφανση). Η δυνατότητα τυποποίησης των κινήσεων είναι ένα από τα κριτήρια για την επιλογή εργασιών για άτομα με νοητική υστέρηση. Αφού  κατακτηθούν  οι κινήσεις από τον μαθητή, τέτοιες εργασίες του δίνουν την ευκαιρία να εργάζεται μόνος του και σιγά-σιγά να προσθέτει άλλες λεπτομέρειες (βλ. παράδειγμα: κέντημα).

 

Τέτοιες εργασίες είναι χρήσιμες και για τη διαμόρφωση του συνολικού προγράμματος. Από τη μια μεριά διευκολύνουν το μαθητή να μάθει να συγκεντρώνεται μόνος του, να εργάζεται για μια συγκεκριμένη προκαθορισμένη διάρκεια και να εξασκείται σε επιμονή και ανεξαρτησία. Από την άλλη, δίνει στον εκπαιδευτή τη δυνατότητα να ασχοληθεί με τη διδασκαλία καινούργιων δεξιοτήτων σε μεμονωμένους μαθητές.

 

Εργασίες όπως το κέντημα και η ύφανση απαιτούν υπομονή από τους μαθητές, γιατί το αποτέλεσμα αργεί. Πιο κατάλληλο για το μαθητή που χρειάζεται γρήγορο και άμεσο αποτέλεσμα για να μαθαίνει να συγκεντρώνεται, είναι ένα αντικείμενο που ολοκληρώνεται μέσα στη διδακτική ώρα. Παράδειγμα τέτοιου τύπου είναι το κομπολόι, όπου η βασική διαδικασία τελειώνει γρήγορα, αλλά μπορεί να επαναλαμβάνεται για την παραγωγή πολλών παρόμοιων ή να εξελιχθεί σε πιο δύσκολο (εναλλαγή χρώματος χάντρας, άλλου μικρότερου μεγέθους ή σύνθετο σχέδιο).

 

Σημαντική είναι πάντοτε η κινητοποίηση που δημιουργείται από το άμεσο αποτέλεσμα. Επίσης σημαντική είναι η επιβράβευση και η έκθεση του προϊόντος της προσπάθειας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, είτε αυτό είναι με την ανάρτηση στο τοίχο της τάξης, είτε με την προσωπική εμπλοκή του μαθητή στη διαδικασία της ολοκλήρωσης. Το αντικείμενο πρέπει να ολοκληρωθεί και να δοθεί για τη χρήση για την οποία προορίζεται.

 

Για μαθητές που δύσκολα κινητοποιούνται με δραστηριότητες τύπου χειροτεχνίας δεν πρέπει να ξεχνάμε την μαγική έλξη που ασκούν τα μηχανήματα. Με αυτό το σκεπτικό η σύνδεση με άλλους τομείς του προεπαγγελματικού τμήματος μπορεί να γίνει μέσω της χρήσης του εξοπλισμού για την κατασκευή άλλων αντικειμένων.

Έτσι π.χ. μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το μηχάνημα βιβλιοδεσίας (βλ. πρόγραμμα γραφειακής στήριξης) για την κατασκευή μπλοκ. Η χρήση του μηχανήματος βιβλιοδεσίας με σπιράλ απαιτεί ακρίβεια και σύνθετες δεξιότητες, αλλά η διαδικασία μοιάζει με αυτήν για το κομπολόι, με την έννοια ότι το αποτέλεσμα φανερώνεται γρήγορα και επαναλαμβάνεται για την παραγωγή πολλών κομματιών. Μπορούν να διακοσμήσουν με διάφορους τρόπους τα εξώφυλλα του μπλοκ και έτσι να δημιουργηθεί μια αλυσίδα εργασιών.

 

Μπορούμε να σκεφτούμε και άλλα παραδείγματα εργασιακής αλυσίδας, χρησιμοποιώντας π.χ. το μηχάνημα για θερμοκόλληση σακούλας για να συσκευάσουμε χριστουγεννιάτικες κάρτες, που έχουν κατασκευάσει οι μαθητές με μπογιές και στάμπες.  

 

Παρουσιάσαμε τις δραστηριότητες από την άποψη του ολοκληρωμένου αντικειμένου και τη σημασία του νοήματος. Ο εκπαιδευτής όμως πρέπει να έχει αναλύσει την  δραστηριότητα από την άποψη των δεξιοτήτων που θέλει να διδάξει και να καλύψει όλες τις απαιτούμενες δεξιότητες, δίνοντας συνοχή στα στάδια της εκμάθησης. Να βρει διαδοχικές ευκαιρίες με αυξάνουσα δυσκολία.

 

 

Για παράδειγμα παίρνουμε την άσκηση για τη χρήση ψαλιδιού:

 

 

ΧΡΗΣΗ ΨΑΛΙΔΙΟΥ

      

 

 

 

Δεξιότητα

Δραστηριότητα

Κόψιμο λωρίδων χαρτιού 

(μία κίνηση):

Κολλάζ

Κόψιμο χαρτιού (ακανόνιστα):

Κολλάζ

Κόψιμο μαλλιού/κλωστής

(ακανόνιστα):

Κολλάζ

Κόψιμο χαρτιού (ίσια):

Σημαίες

Κόψιμο σε συγκεκριμένο μήκος :

Κορδόνι:                                                 

Κέντημα (μαλλί)

Κορδόνι

Κόψιμο χαρτιού σε σχέδιο

(ίσιες γραμμές):

Χριστουγεννιάτικη διακόσμηση: έλατα

Κόψιμο σχεδίου (καμπύλες):

Χριστουγεννιάτικη διακόσμηση:  καμπάνες

Κόψιμο υφάσματος:

Γέμισμα μαξιλαριού

                                    

 

                                           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Παρόμοιες αναλύσεις μπορούν να γίνουν για να οργανώσουμε την εκμάθηση άλλων δεξιοτήτων όπως :

 

-       τοποθέτηση μικρού αντικειμένου σε συγκεκριμένη θέση

-       πέρασμα χαντρών

-       χρήση βελόνας

-       μέτρηση με χρήση χάρακα ή μεζούρα

-       παρακολούθηση σχεδίου

 

Σημαντική είναι η ακρίβεια στην τοποθέτηση αντικειμένου. Αυτή η δεξιότητα μπορεί να χρειαστεί ιδιαίτερη καλλιέργεια. Για αυτό το σκοπό μπορούμε να διαλέξουμε δραστηριότητες όπως πομανδέρ φτιαγμένα από γαρύφαλλα και νεράντζια, κολλάζ ή στάμπες. Στο κολλάζ οι θέσεις που πρέπει να τοποθετηθούν τα υλικά μπορεί να είναι προκαθορισμένες, έτσι ώστε να ελέγχεται ο βαθμός της ακρίβειας. Οι στάμπες φτιάχνονται από φελλό ή πατάτες και αφού περαστούν με μπογιά, χρησιμοποιούνται σε χαρτί ή ύφασμα, πάλι με διαβαθμίσεις στην απαιτούμενη ακρίβεια. Σε βιβλία χειροτεχνίας μπορεί κανείς να βρει και άλλες ιδέες που εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό.

 

Για κατασκευές από χάντρες, ξεκινάμε από το μέγεθος της χάντρας που ταιριάζει με τις ικανότητες του μαθητή. Αφού μάθει τη βασική διαδικασία, μπορούμε να προσθέσουμε άλλες λεπτομέρειες που χρειάζονται για την ολοκλήρωση του αντικειμένου. Εναλλακτικά μπορούμε να δημιουργήσουμε μια αλυσίδα εργασίας, με τον κάθε μαθητή να αναλαμβάνει ένα στάδιο.

 

Ο τεχνητός πυλός προσφέρει στους μαθητές την ευκαιρία να φτιάξουν δικές τους χάντρες και άλλα μικρά αντικείμενα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιούν σε διάφορες κατασκευές. Τρυπάνε τις χάντρες με καλαμάκια, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν επίσης για να στερεώσουν τις χάντρες πριν το βάψιμο.

 

Για να βοηθήσουμε τους μαθητές στη συγκέντρωση της προσοχής, είναι καλό να χρησιμοποιούμε κάποια βάση (σουπλά), που οριοθετεί το χώρο και τα αντικείμενα της εργασίας, ειδικά με τις χάντρες που είναι μικρές και χάνονται εύκολα. Καλό είναι επίσης το χρώμα του σουπλά να έρχεται σε αντίθεση με το χρώμα των χαντρών, ώστε οι τελευταίες να διακρίνονται εύκολα.

 

Εργασίες με χάντρες παρουσιάζονται στον επόμενο πίνακα:

 

 

        Περασμα χαντρων

 

ΧΑΝΤΡΕΣ

ΠΕΡΝΑΕΙ ΣΕ

ΧΡΗΣΗ

ΑΛΛΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

μεγάλες

κορδόνι

μπεγλέρι

 

- κόμπος

- κόψιμο    

  κορδονιού 

  σε σωστό   

  μήκος

 

 

μεσαίες

δερμάτινο κορδόνι

κομπολόι

 

-μέτρηση  ποσότητας   με 
  ή χωρίς βοήθημα

- κόψιμο 

  κορδονιού

- κόμπος

 

δυνατότητα για διάφορα τελειώματα

μικρότερες

κορδόνι

ή πετονιά

ή λάστιχο

βραχιόλι

ή κολιέ

- κόψιμο 

  κορδονιού

- κόμπος

- δέσιμο με  κλιπ

 

δυνατότητα παρακολούθησης διαφόρων σχεδίων

πολύ μικρές

πετονιά

κολιέ

- κόψιμο πετονιάς

- κόμπος

- δυνατότητα παρακολούθησης σχεδίου με 2, 3 ή περισσότερα χρώματα,

- μεγάλες σειρές από μικρές χάντρες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διακοσμήσουν διάφορα αντικείμενα

 

 

 

 

Επίσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν χάντρες με κρίκο και άλλα υλικά για την κατασκευή μπρελόκ. Σ΄ ένα επόμενο και πιο δύσκολο στάδιο συνδυάζονται με την τεχνική της ύφανσης σε ειδικό μικρό αργαλειό.

 

Μικροί επιτραπέζιοι αργαλειοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διδάξουμε την τεχνική της ύφανσης με μαλλί. Ένα ακόμα πιο απλό στάδιο είναι το «Μάτι του Θεού», που είναι μια απλή διαδικασία ύφανσης γύρω από δύο καλαμάκια δεμένα σε σταυρό. Με μεγάλα καλαμάκια, η τεχνική αυτή φέρνει γρήγορα ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα. Με μικρά καλαμάκια φτιάχνονται μικρά μάτια του θεού, που μπορούν να δεθούν μεταξύ τους για να γίνουν "μόμπιλε".

 

Από μαλλί μπορούμε να φτιάξουμε και το γνωστό πονπόν (στρογγυλή φούντα). Χρειάζονται δύο κύκλοι από χαρτόνι με τρύπα στη μέση. Το μαλλί μπορεί να περαστεί με μεγάλη βελόνα ή σε μικρό κουβαράκι, κίνηση που τελικά δεν είναι τόσο απλή, γιατί πρέπει το μαλλί κάθε φορά να έρχεται δίπλα στη προηγούμενη σειρά.

 

 

Η ίδια τεχνική γίνεται με χόρτο, φυσικό ή συνθετικό. Τυλίγεται γύρω από ένα χαρτόνι σε σχήμα κύκλου, πάλι με τρύπα στη μέση, για να γίνει σου-πλα για το τραπέζι. Χόρτο ή μαλλί μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή αμπαζούρ. Τυλίγεται γύρω από τους βραχίονες του μεταλλικού σκελετού μέχρι να τον καλύψει ολόκληρο. 

 

Μια από τις βασικές χρήσεις του μαλλιού είναι βεβαίως το κέντημα. Στο παράδειγμα που ακολουθεί επισημαίνονται κάποια σημεία που χρειάζονται προσοχή.

 

       

 

      ΚΕΝΤΗΜΑ

 

 

Χρειαζόμαστε:

-        καμβά με μεγάλες τρύπες

-        βελόνες μεγάλες

-        μαλλί

-        ψαλίδι

Στόχος – Αντικείμενο:  Πορτοφολάκι ή μαξιλάρι

 

Διαδικασία: Αρχίζουμε με την εκμάθηση της τυποποιημένης κίνησης που απαιτείται για την ευθεία βελονιά ή την μισοβελονιά. (Παρατηρείται ότι για ορισμένους μαθητές χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για την εκμάθηση του πρώτου σταδίου).

Μπορούμε να βοηθήσουμε :

-        κάνοντας δοκιμές σε απλό σχέδιο σε χαρτόνι όπου οι τρύπες είναι σημαδεμένες και πιο ευδιάκριτες

-        σημαδεύοντας τη θέση στον καμβά με μαρκαδόρο

-        στερεώνοντας τον καμβά σε μεγάλο πλαίσιο από χαρτόνι για να εμποδίσουμε την τάση του μαθητή να περνάει το μαλλί πίσω από τον καμβά

-        αναλύοντας τις κινήσεις, μπορούμε να βρούμε λύσεις σε δυσκολίες π.χ. διπλώνουμε λίγο τον καμβά για να διευκολύνουμε τη βελόνα

 

Αφού πετύχουμε τη βασική διαδικασία προχωράμε και προσθέτουμε άλλα βήματα

-        αλλάζουμε σειρά

-        στερεώνουμε το μαλλί με κόμπο

-        στερεώνουμε το μαλλί στο τέλος στη πίσω μεριά

-        παρακολουθούμε απλό σχέδιο κλπ.

 

 

 

Πιο δύσκολο από το κέντημα είναι το σμυρνάκι, η χρήση του οποίου απαιτεί μια σειρά από λεπτές κινήσεις. Πρώτα ετοιμάζεται το μαλλί, που τυλίγεται γύρω από ένα ειδικό ξύλινο εργαλείο και κόβεται στο μέγεθος που χρειάζεται. Παρόλο που η κίνηση με το σμυρνάκι στον καμβά είναι περίπλοκη, οι περισσότεροι μαθητές μπορούν να τη μάθουν σχετικά γρήγορα. Αφού κατακτηθεί η κίνηση, επαναλαμβάνεται σε σειρές πάνω σε καμβά για την κατασκευή μαξιλαριού ή άλλου αντικειμένου. Συνδυάζοντας διάφορες από τις δραστηριότητες που αναφέρονται εδώ, μπορούμε να βρούμε τρόπους να αναπτύξουμε τις λεπτές δεξιότητες όλων των μαθητών και, μέσα από την ικανοποίηση που πηγάζει από την δημιουργία πραγματικών χρήσιμων προϊόντων, να τους δώσουμε κίνητρα για να ανακαλύψουμε τις δυνατότητές τους.

 

 

δ. ΕΞΟΠΛΙΣΜοΣ – ΥΠΟΔΟΜη

 

Για τα παραδείγματα που αναπτύχθηκαν δεν χρειάζεται τίποτε παραπάνω από την σχολική αίθουσα και πρόσβαση σε νερό για πλύσιμο χεριών και πινέλων κ.τ.λ.

 

Ε.  Εργαλεια – Υλικα

 

Τα εργαλεία και τα υλικά επιλέγονται πάντοτε με προσοχή. Πρέπει να είναι καλής ποιότητας και ασφαλή στη χρήση. Τα εργαλεία καλής ποιότητας είναι συνήθως τα πιο εύχρηστα, κάτι απαραίτητο για αυτούς που έχουν ιδιαίτερες δυσκολίες. Εκτός από τα συνηθισμένα εργαλεία, θα πρέπει να γίνουν κάποιες ιδιαίτερες παραγγελίες όπως π.χ. ειδικά ψαλίδια για αριστερόχειρες.

Αυτά που θα χρειαστούν για τις παραπάνω δραστηριότητες είναι:

 

 

 

-      χαρτί

-      χαρτόνι

-      κόλλα

-      μπογιές

-      πινέλα

-      φελλοί

-      συλλογές από φυσικές ύλες

-      άχρηστα υλικά για κολλάζ και κατασκευές

-      ψαλίδια

-      μαλλί

-      καμβάς

 

 

-      βελόνες

-      σμυρνάκια

-      επιτραπέζιοι αργαλειοί και σαΐτες

-      χάντρες

-      κορδόνι

-      πετονιά

-      κρίκοι

-      τεχνητός πηλός

-      καλάμι

-      καλαμάκια

-      χάρακες

-      μεζούρες

 

 


 

 

 

 

 

3 ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ

        ΕΛΛΗ ΜΙΧΑΛΟΥΤΣΟΥ

 


 

Α. Εισαγωγη

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η κυκλοφοριακή αγωγή, μαζί με τα προγράμματα αυτοεξυπηρέτησης και μαγειρικής, αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες εκπαίδευσης για την αυτονομία του εκπαιδευομένου και ως εκ τούτου κατέχει μια από τις πρώτες θέσεις στις προτιμήσεις του.


Η κυκλοφοριακή αγωγή είναι ένα πολυσύνθετο πρόγραμμα που περιλαμβάνει πολλούς τομείς και πολλά στάδια, λόγω δε της ιδιαιτερότητας των εκπαιδευομένων μπορεί να μην ολοκληρωθεί ποτέ ή αντίθετα μπορεί να προχωρήσει πολύ γρήγορα.

 

Ένας άνθρωπος με ειδικές ανάγκες όταν ολοκληρώσει το πρόγραμμα  της κυκλοφοριακής αγωγής, μπορεί πλέον να κινείται μόνος του στον χώρο που ζει, να χρησιμοποιεί τα μέσα μεταφοράς, μπορεί να διεκπεραιώνει οικονομικές συναλλαγές για τις βασικές του ανάγκες, να χρησιμοποιεί τις δημόσιες υπηρεσίες.

 

Μπορεί ακόμη να επωφελείται από τις δυνατότητες διασκέδασης και χαλάρωσης που διαθέτει μια οργανωμένη κοινότητα. Έτσι, εκτός από την ικανοποίηση που παίρνει, δεν έχει πλέον ανάγκη συνοδού και από "βάρος" γίνεται χρήσιμος στην οικογένειά του, στην εργασία του και στο σύνολο των ανθρώπων με τους οποίους ζει.


 

 

Β.  Στοχοι

 

Ο πρώτος στόχος για τον μαθητή είναι να κυκλοφορήσει πεζός στη γειτονιά του για την κάλυψη καθημερινών βασικών αναγκών. (π.χ. αγορά εφημερίδας, ψωμιού κ. λ. π.) και για να φθάσει στην στάση του σχολικού χωρίς συνοδεία. Ο στόχος της μετάβασης του εκπαιδευομένου στην στάση του σχολικού χωρίς συνοδεία αναφέρεται εδώ, παρόλο που η εκπαίδευση δεν γίνεται επί τόπου. Θεωρείται όμως ότι είναι αποτέλεσμα της εκπαίδευσης στο σχολείο, εφόσον ο υπεύθυνος του προγράμματος της κυκλοφοριακής αγωγής το προτείνει στους γονείς και τους κατευθύνει προς αυτόν, όποτε το κρίνει σκόπιμο.

 

Εφ΄ όσον ο στόχος αυτός έχει κατακτηθεί τότε επιδιώκεται η κυκλοφορία με τα μέσα μαζικής μεταφοράς σε συνδυασμό με άλλες δραστηριότητες όπως

-       αγορά βασικών ειδών για το σπίτι,

-       αγορά προσωπικών ειδών,

-       πληρωμή λογαριασμών ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΕΥΔΑΠ 

-       επίσκεψη σε φίλους και συγγενείς,

-       συνάντηση με φίλους για διασκέδαση (καφετέρια κλπ)

 



Γ.  Το προγραμμα – Τι διδασκουμε

 

                                                                                                  I.     Οι τομείς της εκπαίδευσης στην ελεύθερη κυκλοφορία αφορούν:

 

                                                                                                     1.   Την οργάνωση της συμπεριφοράς στον δρόμο (π.χ. όχι χειρονομίες, φωνές, άσκοπα τρεξίματα, σπρωξίματα κλπ).Το βασικό μέλημα του εκπαιδευτή πρέπει να είναι να μην προκαλεί ο μαθητής την προσοχή από το περιβάλλον στο δρόμο ή στα μέσα μαζικής μεταφοράς.

 

                                                                                                     2.   Την εκμάθηση των κανόνων κυκλοφορίας για πεζούς π.χ. πέρασμα από φανάρια, πέρασμα δρόμων χωρίς φανάρια, χρήση πεζοδρομίων κλπ.

 

                                                                                                     3.   Την εκμάθηση τρόπων βελτίωσης της ικανότητας προσανατολισμού π.χ. βάζοντας για σημάδια δημόσια κτίρια, φωτεινές επιγραφές κλπ.

 

                                                                                                     4.   Την άρση των αναστολών για επικοινωνία και την επιδίωξη της επικοινωνίας με τροχονόμους, αστυνομικούς, περιπτεράδες κλπ, για την άντληση πληροφοριών και την βοήθεια εξεύρεσης διευθύνσεων.

 

                                                                                                     5.   Την εκπαίδευση για σωστές αντιδράσεις σε έκτακτες καταστάσεις (π.χ. πώς θα αντιδράσει ο μαθητής αν χαλάσει το λεωφορείο που τον μεταφέρει, τι θα κάνει αν μάθει ότι λόγω διαδηλώσεων δεν υπάρχει συγκοινωνία στο κέντρο κ.α.). Εδώ συνδυάζεται και η εκπαίδευση για τηλεφωνική επικοινωνία με το σπίτι ή το σχολείο.

 

                                                                                                     6.   Την συμπεριφορά στα μέσα μαζικής μεταφοράς (να μην σπρώχνει, να παραχωρεί την θέση μας στους ανήμπορους, να μην πιάνει κουβέντα με αγνώστους κλπ.)

 

                                                                                                     7.   Την υποχρέωση για κατοχή, ακύρωση και επίδειξη του εισιτηρίου ή της κάρτας όταν του ζητηθεί και τις συνέπειες από την μη συμμόρφωση

 

 

                                                                                              II.     Η εκπαίδευση στην αγορά βασικών ή προσωπικών ειδών περιλαμβάνει τους τομείς:

 

                                                                                                     1.   Αναγνώριση των καταστημάτων είτε από ειδικά σήματα (π.χ. φαρμακείο) είτε από άλλα χαρακτηριστικά και επιλογή του κατάλληλου καταστήματος για κάθε είδους αγορά.

 

                                                                                                     2.   Εξοικείωση με τους τρόπους εξυπηρέτησης σε κάθε είδος καταστήματος και άρση των αναστολών για πληροφορίες ή εξυπηρέτηση από τους υπαλλήλους. (π.χ. στο σούπερ-μάρκετ πληροφορίες από υπάλληλο για εξεύρεση ενός προϊόντος ή εξυπηρέτηση από υπάλληλο τυριών ή αλλαντικών)

 

                                                                                                     3.   Σωστή εκτέλεση παραγγελιών ως προς το είδος και ως προς τις υποκατηγορίες του ίδιου είδους (π.χ. μακαρόνια Νο. 10, κριθαράκι μέτριο, φασόλια χονδρά, αλάτι σε σακουλάκι).

 

                                                                                                     4.   Αυτοέλεγχος επιθυμιών για αγορές και άλλων ειδών εκτός αυτών που μας έχουν παραγγείλει (π.χ. σοκολάτες, χυμοί).

 

                                                                                                     5.   Σεβασμός στη σειρά προτεραιότητας για την εξυπηρέτηση από τον υπάλληλο.

 

                                                                                                     6.   Γνώση των διαδικασιών στο ταμείο. Πληρωμή, αναμονή για ρέστα, τακτοποίηση του πορτοφολιού πριν την απομάκρυνση από το ταμείο.

 

                                                                                                     7.   Τακτοποίηση των αγορασθέντων ειδών σε σύντομο χρονικό διάστημα, εφόσον οι αγορές γίνονται σε σούπερ-μάρκετ, και απομάκρυνση από το ταμείο για να μην παρεμποδίζεται η ομαλή λειτουργία του.

 

 

                                                                                            III.     Η πληρωμή λογαριασμών και χρήση δημόσιων υπηρεσιών περιλαμβάνει τους τομείς:

 

                                                                                                     1.   Αναγνώριση των υποκαταστημάτων των υπηρεσιών (ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΕΥΔΑΠ).

 

                                                                                                     2.   Αναγνώριση των λογαριασμών ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΕΥΔΑΠ

 

                                                                                                     3.   Γνώση των προς πληρωμή ποσών και της αναμονής ή όχι επιστροφής χρημάτων (ρέστα).

 

                                                                                                     4.   Σεβασμός στη σειρά προτεραιότητας.

 

                                                                                                     5.   Τακτοποίηση του πορτοφολιού πριν την απομάκρυνση από το ταμείο



                                                                                           IV.     Επίσκεψη σε φίλους ή συγγενείς

 

Ο μαθητής διευκολύνεται στην οργάνωση επισκέψεων σε φίλους ή συγγενείς όταν έχει ολοκληρώσει την κυκλοφοριακή του αγωγή.

Η εκπαίδευση γίνεται στα κοινωνικά μαθήματα ή στην ομάδα, με αφορμές διάφορα περιστατικά που φέρνουν τα μέλη της ομάδας από επισκέψεις στα σπίτια φίλων τους και περιλαμβάνει:

 

                                                                                                     1.   Την γνώση των κανόνων καλής συμπεριφοράς όσον αφορά την διάρκεια της επίσκεψης,

 

                                                                                                     2.   Τον σεβασμό στα πράγματα και στις επιθυμίες του οικοδεσπότη,

 

                                                                                                     3.   Την συχνότητα των επισκέψεων,

 

                                                                                                     4.   Την καταλληλότητα της ώρας για επίσκεψη.

 

 

                                                                                               V.     Συνάντηση με φίλους για διασκέδαση

 

Οι περισσότερο αυτόνομοι στην κυκλοφορία και οι πλέον οργανωμένοι στην συμπεριφορά μαθητές ενθαρρύνονται για συναντήσεις στην ευρύτερη κοινότητα με σκοπό να περάσουν λίγες ώρες μαζί σε μια καφετέρια ή σε fast-food. Πολλές φορές  συνδυάζουν με την έξοδο και τις αγορές προσωπικών ειδών (περιοδικά, CD,κασέτες).

 

 

Δ.  τροποι και Μεσα διδασκαλιας

 

·        Για την εκπαίδευση στην κυκλοφοριακή αγωγή γίνεται χρήση των καταστημάτων, των τραπεζών, του ταχυδρομείου και άλλων υπηρεσιών που βρίσκονται πλησιέστερα στο σχολείο.

 

·        Για μεγαλύτερες διαδρομές γίνεται χρήση των μεταφορικών μέσων που εξυπηρετούν γειτονικούς Δήμους ή Κοινότητες και στο τελικό στάδιο το πρόγραμμα μεταφέρεται στο κέντρο της πόλης.

 

·        Η παρακολούθηση του εκπαιδευομένου στα πρώτα στάδια αυτόνομης κυκλοφορίας με μεταφορικά μέσα γίνεται από έναν εκπαιδευτή με αυτοκίνητο.

 

·        Για την ασφαλή κυκλοφορία απαιτούνται ορισμένα εφόδια:

 

-       Η "ταυτότητα" του σχολείου, όπου αναγράφονται τα στοιχεία του εκπαιδευόμενου (βλ. σελ. 101)

-       Κάρτα τηλεφώνου την οποία θα χρησιμοποιήσει σε περίπτωση ανάγκης.

-       Εισιτήρια ή κάρτα απεριορίστων διαδρομών.

-       Ένα μικρό ποσό  χρημάτων για χρήση ταξί, όταν υπάρξει ανάγκη.

-       Για την καλύτερη οργάνωση και ασφάλεια των πραγμάτων που φέρει μαζί του ο εκπαιδευόμενος καλό είναι να εφοδιασθεί με ένα τσαντάκι μέσης (μπανάνα)

 

Στάδια εκπαίδευσης

 

·        Η εκπαίδευση στην κυκλοφορία πεζή ή με τα μέσα μεταφοράς συνδυάζεται με:

-       ψώνια από καταστήματα της περιοχής,

-       ψώνια από σούπερ-μάρκετ,

-       πληρωμή λογαριασμών,

-       αγορά υλικών για το σχολείο, όταν αυτό είναι εφικτό,

-       χρήση καφενείου ή καφετέριας με σκοπό την εκπαίδευση του μαθητή ώστε

1.     να συμπεριφέρεται κόσμια στον χώρο,

2.     να μην απομακρύνεται από την ομάδα,

3.     να δίνει την παραγγελία του,

4.     να πληρώνει το λογαριασμό.

 

·        Παρακάτω αναφέρουμε τα στάδια που περνά ο μαθητής μέχρι να μάθει να κυκλοφορεί μόνος του:

 

Ο μαθητής κυκλοφορεί :

1.    Πεζός, με την υπόλοιπη ομάδα και τον υπεύθυνο

2.    Πεζός, σε απόσταση  από την υπόλοιπη ομάδα

3.    Πεζός μόνος, υπό την παρακολούθηση του υπευθύνου φανερά

4.    Πεζός, υπό την παρακολούθηση του υπευθύνου κρυφά

5.    Με το λεωφορείο και την υπόλοιπη ομάδα με τον υπεύθυνο

6.    Με το λεωφορείο μόνος, υπό την παρακολούθηση του υπεύθυνου φανερά εντός του λεωφορείου

7.    Με το λεωφορείο μόνος, με τον υπεύθυνο να ακολουθεί το λεωφορείο με άλλο όχημα φανερά

8.    Με το λεωφορείο μόνος, με τον υπεύθυνο να ακολουθεί το λεωφορείο κρυφά

9.    Μόνος, και όταν φθάσει στον προορισμό του αναφέρεται τηλεφωνικά στον υπεύθυνο

10.           Κυκλοφορεί εντελώς αυτόνομα

 

 

Το μάθημα της κυκλοφοριακής αγωγής γίνεται με μικρές ομάδες, το ανώτατο με πέντε μαθητές. Επειδή το επίπεδο των εκπαιδευομένων στο συγκεκριμένο αντικείμενο είναι διαφορετικό για τον καθένα, ο εκπαιδευτής κρίνει με ποιο τρόπο θα διαμορφώσει το πρόγραμμα (την αλληλουχία των σταδίων, τη διάρκεια κλπ), έτσι ώστε να δώσει την ευκαιρία στους ικανότερους να ανεξαρτητοποιηθούν. Π.χ., εάν μετά τα πρώτα στάδια «πεζή» κρίνει ότι έστω και ένας από την ομάδα έχει την δυνατότητα να κυκλοφορήσει μόνος του, τότε όλη η ομάδα συμμετέχει στην κυκλοφοριακή αγωγή με λεωφορείο και στα ψώνια και ο κάθε εκπαιδευόμενος επωφελείται αναλόγως. Στο τελικό στάδιο της παρακολούθησης «στα κρυφά» (στάδιο 8) η ομάδα διασπάται και μοιράζεται σε άλλες ομάδες, ενώ ο εκπαιδευτής με τον οδηγό του σχολείου παρακολουθούν τον εκπαιδευόμενο για όσο χρονικό διάστημα χρειασθεί μέχρι  την πλήρη ανεξαρτητοποίησή του.

 

Συχνότητα

Το πρόγραμμα της κυκλοφοριακής αγωγής καταλαμβάνει ένα δίωρο του όλου εβδομαδιαίου προγράμματος και συνεχίζεται σε όλα τα χρόνια της φοίτησης του εκπαιδευομένου εάν αυτό κριθεί αναγκαίο. Το πρόγραμμα θεωρείται ότι έχει ολοκληρωθεί, όταν ο εκπαιδευόμενος κατακτήσει πλήρως τους στόχους που αντιστοιχούν στο δυναμικό του.

 

Αξιολόγηση

Στο μέσον και στο τέλος της σχολικής χρονιάς γίνεται αξιολόγηση των κατακτήσεων του μαθητή και ορίζονται οι επόμενοι στόχοι.

 

Συνεργασία με την οικογένεια

 

-       Οι γονείς του εκπαιδευόμενου υπογράφουν μια υπεύθυνη δήλωση ότι δέχονται το παιδί τους να συμμετέχει στο πρόγραμμα κυκλοφοριακής αγωγής του σχολείου.

 

-       Όταν ο εκπαιδευόμενος είναι έτοιμος να προχωρήσει στο τελικό στάδιο ανεξαρτητοποίησής του κάνοντας διαδρομές μόνος του, οι γονείς υπογράφουν μια δεύτερη υπεύθυνη δήλωση ότι είναι σύμφωνοι και με αυτό το συγκεκριμένο στάδιο.

 

-       Οι γονείς συνεργάζονται με τον εκπαιδευτή, ώστε οι παραγγελίες και τα χρήματα να προετοιμάζονται στο σπίτι σύμφωνα με τις ανάγκες του εκπαιδευόμενου  και τους στόχους που έχει ορίσει ο εκπαιδευτής.

 

-       Ο εκπαιδευόμενος την παραμονή της ημέρας της κυκλοφοριακής του αγωγής παίρνει από το σχολείο το «φύλλο παραγγελιών». (βλ. Σελ 68 Εβίτα)

 

-       Στο σπίτι με την συνεργασία των γονιών συμπληρώνει την στήλη των παραγγελιών και την στήλη «πόσα χρήματα έχω» (βλ. επισ. φύλλα).

 

 

Ε. Παραδειγμα διδασκαλιας

 

Περιγραφή ενός μαθήματος κυκλοφοριακής αγωγής με χρήση λεωφορείου για μετάβαση σε σούπερ-μάρκετ.

 

1. Η ομάδα με τον εκπαιδευτή συγκεντρώνονται στην τάξη.

 

2. Γίνεται έλεγχος των «φύλλων παραγγελιών» που οι μαθητές έχουν φέρει από το σπίτι τους.

 

3. Γίνεται έλεγχος των χρημάτων που έχουν μαζί τους.

 

4. Γίνεται συμφωνία με τους μαθητές για να αγοράσουν μόνο τις αναγραφόμενες παραγγελίες. Έτσι αποφεύγονται οι προστριβές στα καταστήματα λόγω ανεξέλεγκτων αγορών (π.χ. σοκολάτας, αναψυκτικών κλπ).

 

5. Υπενθυμίζονται οι κανόνες κυκλοφορίας  και επισημαίνονται σε ατομικό επίπεδο οι επιπτώσεις για επικίνδυνες συμπεριφορές. Αυτό θεωρείται απαραίτητο κυρίως στα πρώτα στάδια με νέους μαθητές.

 

6. Αναφέρονται οι υποχρεώσεις εντός του λεωφορείου: ακύρωση εισιτηρίου, επίδειξη ακυρωμένου εισιτηρίου στον ελεγκτή και επιπτώσεις από μη συμμόρφωση.

 

7. Ανατίθεται σε έναν από τους μαθητές να οδηγεί την ομάδα στον προορισμό της (στάση λεωφορείου, σούπερ-μάρκετ), να σταματά το λεωφορείο για επιβίβαση, να κτυπά το κουδούνι για αποβίβαση

 

8. Όταν η ομάδα φτάσει στο σούπερ-μάρκετ αναλαμβάνει ο καθένας την εκτέλεση των παραγγελιών του με τη ανάλογη βοήθεια από τον εκπαιδευτή. Οι μαθητές παίρνουν ο καθένας από ένα καλάθι ή καρότσι και αναζητούν τα προϊόντα που θέλουν να αγοράσουν. Ο εκπαιδευτής υποδεικνύει, διευκολύνει ή προτρέπει τους μαθητές να ζητούν πληροφορίες από τους υπαλλήλους.

 

9. Στη συνέχεια η ομάδα φτάνει στο ταμείο, όπου γίνεται  εκπαίδευση για:

- Τήρηση της σειράς προτεραιότητας.

- Τοποθέτηση των πραγμάτων στον πάγκο του ταμείου.

- Πληρωμή.

- Τακτοποίηση των χρημάτων και του πορτοφολιού.

- Τοποθέτηση των πραγμάτων σε σακούλες.

- Απομάκρυνση από το ταμείο.

 

10. Αναχώρηση από το σούπερ-μάρκετ (όπως στην παράγραφο 7) και επιστροφή στο σχολείο.

 

11. Στην τάξη συμπληρώνονται οι υπόλοιπες στήλες του φύλλου παραγγελιών με την ανάλογη βοήθεια από τον εκπαιδευτή.

 

12. Γίνεται αξιολόγηση του μαθήματος, ώστε να επιβραβευτούν οι κατακτήσεις και να επισημανθούν τα λάθη και οι παραλήψεις.

 

13. Χρησιμοποιώντας τα πράγματα που έχουν αγοραστεί γίνεται άσκηση των μαθητών σε έννοιες όπως φθηνό-ακριβό, στην απόκτηση γνώσεων για το κόστος βασικών αγαθών, το ζύγισμα σε ζυγαριά κλπ.

 

 

 

 

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

 

 

 

 

 

ΦΟΡΜΑ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΩΝ

ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ

 

 

 

ΟΝΟΜΑ:

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:

 

Ψώνια

________________________________________________________________

________________________________________________________________

________________________________________________________________

 

Πόσα χρήματα έχεις;

 

                  ΠΡΙΝ                             ΜΕΤΑ

 

 

           5000

 

 

1000   

 

 

500

 

 

200

 

 

100

 

 

50

 

 

20

 

 

5

 

 

 

 

 

 Έξοδα:

 

1.      ψώνια

2.      εισιτήρια

3.      καφενείο

4.      περίπτερο

5.      διάφορα άλλα

               
           Σύνολο: __________________

 

 

Πόσα έχω τώρα;

 

 

 

 

Γράψε πού πήγαμε σήμερα:

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

4  ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ

       ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΙΧΕΛΗ



 

Α. ΕΙΣΑΓΩΓη

 

Κάθε σχολείο διαθέτει συνήθως ένα κυλικείο. Οι μαθητές είναι χρήστες αυτού του κυλικείου και στο κανονικό σχολείο η διαδικασία της αγοραπωλησίας στο κυλικείο αποτελεί μέρος της καθημερινής ρουτίνας. Δεν εντάσσεται στο μαθησιακό πλαίσιο. Σε ένα περιβάλλον ειδικής αγωγής όμως, το σχολικό περίπτερο, που το στήνουν και το διαχειρίζονται οι ίδιοι οι μαθητές, είναι ένα πολύ καλό μέσον για την διδασκαλία και την άσκηση δεξιοτήτων που αφορούν στην αγοραπωλησία.

 

Στα πλαίσια της γενικής ανάπτυξης δεξιοτήτων ζωής, το σχολικό περίπτερο, προσφέρει ένα πρακτικό τρόπο να εξασκούνται οι μαθητές σε ο, τι έχει σχέση με τη χρήση χρημάτων και την πραγματοποίηση αγορών. Πρώτα απ' όλα η όλη διαχείρισή του δίνει την δυνατότητα στον εκπαιδευτή να ασκήσει τους μαθητές του σε έναν τομέα που δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλής: στην αριθμητική. Το ότι προσεγγίζει την  αριθμητική μέσα από ένα ρεαλιστικό αντικείμενο, δημιουργεί έντονη κινητοποίηση στα παιδιά για να ασχοληθούν με αυτή. Εξ ίσου σημαντική όμως είναι και η κοινωνικοποιητική διάσταση του μαθήματος. Οι μαθητές που είναι υπεύθυνοι για το περίπτερο αλλά και οι μαθητές-χρήστες, εμπλέκονται σε διαδικασίες με μια μεγάλη γκάμα δραστηριοτήτων που αφορούν στην εμπορική συναλλαγή.

 

 

Β.  Στοχοι

 

Ο πρωταρχικός στόχος είναι να καταστήσουμε τον μαθητή όσο το δυνατόν πιο αυτόνομο στη διαχείριση των καθημερινών πρακτικών αναγκών του. Το επίπεδο αυτονομίας που θα φτάσει ο καθένας θα εξαρτηθεί φυσικά από το δυναμικό που διαθέτει. Αλλά και η κατάκτηση ορισμένων επί μέρους στόχων από τους λιγότερο ικανούς, θα αποτελέσει σημαντικό εφόδιο στο πλαίσιο των προσπαθειών που κάνουμε για την κοινωνικοποίησή τους. 

 

Τέτοιοι επί μέρους στόχοι είναι:

 

-       Αναγνώριση, φύλαξη και σωστή χρήση των χρημάτων

-       Ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας στην επιλογή εμπορευμάτων

-       Διαχείριση χρηματικών ποσών

-       Επίγνωση της αγοραστικής αξίας των χρημάτων

-       Απόκτηση σωστών συμπεριφορών ως πωλητής / αγοραστής

 

 

Γ. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ  ΣΤΑΔΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡαΜΜΑΤΟΣ

 

                                                                                                  I.     Επιλογή εμπορευμάτων

 

                                                                                                        1.   Οι μαθητές, με τη βοήθεια του εκπαιδευτή, επιλέγουν τα εμπορεύματα που θα πουλήσουν στο περίπτερο.

                                                                                                        2.   Καλό είναι να λαβαίνουμε υπόψη μας την προτίμησή τους για συγκεκριμένα εμπορεύματα, γιατί αυτό θα αποτελέσει σημαντικό κίνητρο γι΄ αυτούς.

                                                                                                        3.   Κριτήρια επιλογής αποτελούν η ωφελιμότητα και καταλληλότητα των εμπορευμάτων καθώς επίσης και η ζήτηση, από τη στιγμή που το περίπτερο αρχίσει να λειτουργεί. Ένας τρόπος ενθάρρυνσης να επιλέγουν υγιεινά προϊόντα είναι τα κουπόνια. Π. χ. από τα 5 κουπόνια που έχει συγκεντρώσει κάποιος από την αγορά φρούτων, κερδίζει ένα δώρο.

                                                                                                        4.   Προτεινόμενα έτοιμα εμπορεύματα:

-       ξηροί καρποί

-       μπισκότα

-       μικρά κρουασάν

-       κουλούρια

-       χυμοί σε μεγάλες συσκευασίες (που θα σερβιριστούν σε πλαστικά ποτήρια)

-       φρούτα

-       χαρτομάντιλα

-       στυλό

-       εφημερίδες κ.α.

                                                                                                        5.   Τα εμπορεύματα που πωλούνται στο περίπτερο μπορούν επίσης να παρασκευάζονται από τους ίδιους τους μαθητές στα πλαίσια του μαθήματος μαγειρικής π.χ.:

-       ζελέ

-       γιαούρτι με φρούτα,

-       μπισκότα κ. α.

 

                                                                                              II.     Προμήθεια των εμπορευμάτων

Οι μαθητές αγοράζουν τα εμπορεύματα στα πλαίσια της κυκλοφοριακής αγωγής. Έχουν έτσι μία επιπλέον ευκαιρία για εκμάθηση καταστημάτων και προϊόντων.

 

                                                                                           III.     Διαμόρφωση των τιμών

                                                                                                        1.   Ανάλογα με το επίπεδο των μαθητών μπορεί να γίνει συζήτηση και έρευνα αγοράς, για τις πιο συμφέρουσες τιμές των εμπορευμάτων.

                                                                                                        2.   Αφού κατανεμηθούν οι μεγάλες ποσότητες σε μικρότερες, γίνεται διαίρεση για τον καθορισμό της τιμής κάθε εμπορεύματος. Στρογγυλοποιούνται τα ποσά ώστε να διευκολύνονται οι μαθητές στις συναλλαγές τους.

                                                                                                        3.   Δίνεται η ευκαιρία για πρακτική αριθμητική. Ωστόσο να σημειώσουμε ότι για τους περισσότερους μαθητές με νοητική υστέρηση, οι τιμές ξεπερνούν συνήθως τους αριθμούς τους οποίους έχουν κατακτήσει.

 

                                                                                           IV.     Συσκευασία των ειδών προς πώληση

                                                                                                        1.   Σκεπτικό

-       Μαζί με τη συναρμολόγηση, η συσκευασία είναι από τις πιο βασικές εργασίες για τον πληθυσμό με νοητική υστέρηση. Συσκευάζοντας τα είδη που θα πωληθούν στο περίπτερο, οι μαθητές ασκούνται σε δεξιότητες που μπορούν να αποτελέσουν εφόδια για αποκατάσταση σε προστατευμένα παραγωγικά εργαστήρια.

-       Ένα από τα πλεονεκτήματα της συσκευασίας είναι το ότι  δίνει τη δυνατότητα για ατομική και συλλογική δουλειά με τη μορφή της αλυσίδας, κάτι που ενισχύει τη συνεργασία.

-       Προχωρώντας από απλές σε σύνθετες εργασίες, ο μαθητής έχει την ευκαιρία να εισπράξει σταδιακά επιτυχίες μέσα από την επίτευξη του τελικού αποτελέσματος.

-       Η συσκευασία των εμπορευμάτων, για την οποία είναι απαραίτητη η χρήση πλαστικών γαντιών (για τρόφιμα),  δίνει μια ευκαιρία για συζήτηση, αλλά και πρακτική εφαρμογή κανόνων υγιεινής.

-       Σημειώνουμε τέλος ότι μπορεί να γίνει συσκευασία ειδών δώρου για παζάρι ή για διάφορες γιορτές και εκδηλώσεις, καθώς και για ανάληψη εργασιών φασόν για τρίτους.

 

                                                                                                        2.   Στόχοι

-       άσκηση στις λεπτές δεξιότητες

-       άσκηση  στο μέτρημα και στο ζύγισμα

-       άσκηση στις  βασικές έννοιες  μέτρησης όπως βάρος, μήκος  κλπ

-       απόκτηση καλών συνηθειών εργασίας

 

                                                                                                        3.   Τρόποι – Μέσα – Πλαίσιο

-       Μοίρασμα από μεγάλη ποσότητα σε μικρότερες (π.χ. ξηροί καρποί)

-       Γέμισμα σακούλας :

α) μέχρι ένα σημείο

β) με το μάτι

γ) χρησιμοποιώντας ζυγαριά

-       Μέτρημα συγκεκριμένου αριθμού αντικειμένων (π.χ. μπισκότα)

α) με βοήθημα για μέτρηση

β) χωρίς βοήθημα

-       Τοποθέτηση προϊόντος:

α) σε σακούλα

β) σε κουτί

-       Κλείσιμο σακούλας:

α) με συρραπτικό

β) με αυτοκόλλητη ταινία (σελοτέιπ)

γ) με θερμοκολλητικό μηχάνημα

δ) με συρματάκι  

ε) με σπάγκο (κόμπο ή/και φιόγκο)

-       Κλείσιμο του κουτιού με διαφόρους τρόπους : λαστιχάκι, κορδέλα κ.α.

-       Τοποθέτηση διακόσμησης ή ετικέτας, στην οποία οι μαθητές έχουν αναγράψει την τιμή.

                                                                                                        4.   Υλικά

-       πλαστικές σακούλες

-       κορδέλα / σπάγκος

-       λαστιχάκια

-       συρματάκι με κόφτη

-       σελοτέιπ

-       διάφορα κουτιά

-       αυτοκόλλητες ετικέτες (για τις τιμές)

-       πλαστικά γάντια

 

                                                                                                        5.   Μηχανήματα - Εργαλεία

-       ζυγαριά

-       θερμοκολλητικό μηχάνημα

-       ψαλίδια

-       συρραπτικά

-       μεζούρα / χάρακας

-       σέσουλες

-       ετικετογράφος

                                                                                                        6.   Πρόσθετος απαιτούμενος εξοπλισμός

-       κουτί ταμείου

-       κεφάλαιο κίνησης σε κέρματα

-       αριθμομηχανές (κομπιουτεράκια)

 

 

                                                                                               V.     Χρήματα

Ιδιαίτερα σημαντικός στόχος για τους μαθητές μας είναι να μάθουν να διαχειρίζονται οι ίδιοι τα χρήματα τους με τον κατάλληλο, κάθε φορά, τρόπο. Η άσκηση στην αναγνώριση και χρήση των χρημάτων αποτελεί μέρος του προγράμματος του Εργαστηρίου, που βρίσκει πρόσφορο έδαφος εφαρμογής στη διαδικασία του περιπτέρου. Η εξάσκηση γίνεται κυρίως με πραγματικά νομίσματα. Επίσης γίνεται εξάσκηση με αριθμομηχανή (κομπιουτεράκι).

Τα στάδια που ακολουθούνται ανάλογα με το επίπεδο του καταρτιζόμενου, είναι τα εξής :

                                                                                                        1.   Ταύτιση / Αναγνώριση / Ονομασία νομισμάτων

                                                                                                        2.   Αγοραστική αξία χρημάτων

                                                                                                        3.   Επιλογή σωστών νομισμάτων για πληρωμή

                                                                                                        4.   Άθροισμα νομισμάτων σε συγκεκριμένο ποσό

                                                                                                        5.   Υπολογισμός για ρέστα

                                                                                                        6.   Φύλαξη χρημάτων σε πορτοφόλι και η χρήση του στο ταμείο

 

                                                                                           VI.     Στήσιμο περιπτέρου

 

Το στήσιμο του περιπτέρου είναι το τελικό αποτέλεσμα στο οποίο καταλήγουν όλα αυτά που περιγράψαμε πιο πάνω. Παραθέτουμε τώρα  τα κυριότερα σημεία της διαδικασίας:

 

-       Το περίπτερο στήνεται από τους μαθητές σε ένα τραπέζι, κατά την ώρα του διαλείμματος.

-       Ο εκπαιδευτής κάθεται μαζί με τους μαθητές του στο περίπτερο και στηρίζει όλους όσοι συμμετέχουν.

-       Η ομάδα έχει από πριν αποφασίσει ποιοι θα αναλάβουν τις διάφορες υπευθυνότητες του περιπτέρου, π.χ. ποιος θα είναι ταμίας, ποιος θα σερβίρει τους χυμούς σε πλαστικά ποτήρια κλπ. (Καλό είναι οι υπευθυνότητες αυτές να ανατίθενται σε μηνιαία βάση, έτσι ώστε ο κάθε μαθητής να έχει αρκετό περιθώριο εξάσκησης).

-       Μπροστά από κάθε εμπόρευμα μπορεί να τοποθετείται καρτελάκι στο οποίο θα αναγράφεται η τιμή.

-       Ο ταμίας χρειάζεται να έχει μπροστά του το ταμείο με ένα κεφάλαιο κίνησης σε κέρματα και μία αριθμομηχανή. Μπορεί επίσης να έχει φύλλα, προετοιμασμένα από τον εκπαιδευτή, που θα τον βοηθούν να υπολογίζει τα ρέστα.

-       Επειδή το περίπτερο αποτελεί μια δυνατότητα άσκησης σε κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς από την πλευρά των πωλητών, αλλά και των αγοραστών, φροντίζουμε να τηρούνται όλες οι διαδικασίες και από τις δύο πλευρές.  Ενδεικτικά αναφέρουμε: την τήρηση σειράς από τους αγοραστές μπροστά στο ταμείο του περιπτέρου, την υπομονή και την ευγένεια την ώρα της συναλλαγής, την αποδοχή της ματαίωσης όταν έχει τελειώσει ένα είδος που ο αγοραστής επιθυμούσε  πάρα πολύ, κοκ.

-       Στο τέλος κάθε περιπτέρου οι μαθητές καταγράφουν τα εμπορεύματα που πουλήθηκαν, αυτά που απέμειναν και υπολογίζουν τα έσοδα.

-       Κλείνοντας να σημειώσουμε ότι είναι απαραίτητη η συνεργασία με το σπίτι των μαθητών, ώστε να ενθαρρύνονται και από τους γονείς να ψωνίζουν από το σχολικό περίπτερο και φυσικά να έχουν το απαραίτητο ποσό για τις αγορές τους.


 

Ε. Παραδειγμα διδασκαλιας

 

 

Ένα μάθημα συσκευασίας ειδών που θα πουληθούν στο σχολικό περίπτερο. 

 

-       Αρχικά γίνεται συζήτηση στην ομάδα για το στόχο της εργασίας (π.χ. συσκευασία ξηρών καρπών και μπισκότων για το σχολικό περίπτερο).

-       Πριν ξεκινήσουμε τονίζουμε την ανάγκη για καθαριότητα και εφαρμόζουμε τους κανόνες υγιεινής (πλύσιμο χεριών, χρήση πλαστικών γαντιών, καθαρισμός του τραπεζιού).

-       Η εργασία οργανώνεται με την μορφή της αλυσίδας.

Για τη συσκευασία μπισκότων αρχίζουμε μετρώντας συγκεκριμένο αριθμό μπισκότων με τα οποία γεμίζουμε τις σακούλες. 

Για τη συσκευασία ξηρών καρπών ένας μαθητής ζυγίζει και ανάλογα προσθέτει ή αφαιρεί. Μπορεί να έχει σημάδι στη ζυγαριά για βοήθημα ή βοήθημα με αριθμούς. Η ηλεκτρονική ζυγαριά δίνει την ευκαιρία να αναπτυχθούν και άλλες δεξιότητες.

-       Κλείνουμε τις σακούλες με τον τρόπο που έχει επιλεγεί.

-       Γράφουμε τις τιμές στις αυτοκόλλητες ετικέτες.

-       Κολλούμε τις ετικέτες στις σακούλες 

-       Στο τέλος, καταμετρούμε το αποτέλεσμα, αξιολογούμε την απόδοση, συζητούμε για αλλαγές που πιθανά χρειάζονται και βάζουμε στόχους για την επόμενη φορά.

 

 

 

ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ: παραρτημα

 

 

 

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΙΔΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ

 

 Ημερομηνία............................

 

                                       

ΕΙΔΟΣ

ΣΤΟΚ

ΠΟΥΛΗΘΗΚΑΝ

ΑΠΟΜΕΝΟΥΝ

Κουλούρια

 

 

 

Πορτοκαλάδες

 

 

 

Φιστίκια

 

 

 

Πασατέμπος

 

 

 

Καραμέλες

 

 

 

Χαρτομάντιλα

 

 

 

 

Στυλό

 

 

 

 

ΣΥΝΟΛΟ

 

 

 

 

 

Υπογραφή:....................................

 

 

 

 

ΧΡΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΤΑΜΕΙΟ

 

 

 

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΟΙΓΜΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟΥ:

 

νόμισμα

 

 

 

πόσα;

 

 

 

ποσό

500

Χ

 

=

 

200

Χ

 

=

 

100

Χ

 

=

 

50

Χ

 

=

 

20

Χ

 

=

 

10

Χ

 

=

 

5

Χ

 

=

 

 

 

 

 

 

 

 

Σύνολο

 

 

 

 

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟΥ:

 

νόμισμα

 

πόσα;

 

 

ποσό

 

500

Χ

 

=

 

200

Χ

 

=

 

100

Χ

 

=

 

50

Χ

 

=

 

20

Χ

 

=

 

10

Χ

 

=

 

5

Χ

 

=

 

 

 

 

 

 

 

 

Σύνολο

 

 

 

 

 

 

ΜΕΤΑ

 

 

ΠΡΙΝ

 

 

 

ΚΕΡΔΟΣ

 

 

 

 

=

 

 

 

 

 

ΦΥΛΛΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΜΕ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

5 ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ

       ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΦΩΚΑ


 

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η κουζίνα είναι ένας χώρος πρόσφορος για μια πρώτη επαφή με πρακτικές δραστηριότητες. Το αποτέλεσμα της μαγειρικής είναι χειροπιαστό και ευχάριστο και δίνει άμεσο νόημα στις προσπάθειες που έχουν γίνει. Είναι η πρώτη σύνδεση της εργασίας με το προϊόν της. Και αφού η παρασκευή της τροφής είναι μια από τις βασικές λειτουργίες της ζωής, το πρόγραμμα προσφέρει το μέγιστο στην κινητοποίηση. Μάλιστα η μαγειρική προσφέρει δραστηριότητες για όλα τα επίπεδα, δραστηριότητες που απαιτούν ατομική προσπάθεια και αυτές που απαιτούν συνεργασία. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένα καλοσχεδιασμένο μάθημα που περιλαμβάνει δραστηριότητες για όλους.

 

Η μαγειρική εντάσσεται στις βασικές λειτουργίες της ζωής. Είναι κάτι που γίνεται κάθε μέρα σε όλα τα σπίτια –η φροντίδα και οργάνωση του φαγητού. Και είναι φυσικό να παίρνουν όλοι μέρος, βοηθώντας σε κάποιες διαδικασίες ή φτιάχνοντας κάτι τελείως μόνοι. Όποιο και αν είναι το μέλλον, μέσα στην οικογένεια η αυτόνομα ή σε μια κοινότητα, το άτομο θα χρειαστεί να πάρει μέρος ως ενήλικος στις καθημερινές δραστηριότητες.

 

Για αυτούς με τις μεγαλύτερες δυσκολίες  η συμμετοχή στην κουζίνα έχει μεγάλη σημασία, δίνει ένα ρόλο, είναι κάτι χρήσιμο που υπολογίζεται μέσα στο σπίτι. Όταν αυτό δεν γίνεται, αυξάνονται οι ώρες που οι μαθητές είναι σε αδράνεια, αν δεν μπορούν να απασχοληθούν μόνοι.

 

Μέσα από την μαγειρική οι μαθητές αποκτούν πολλές ικανότητες. Όχι μόνο εξασκούνται σε λεπτές δεξιότητες, αλλά μαθαίνουν να προσέχουν το υλικό και τα εργαλεία, να συγκεντρώνονται και γενικά να αποκτούν καλές συνήθειες εργασίας.

 

Πολλές από αυτές τις δεξιότητες και συνήθειες έχουν σχέση με την πιθανή επαγγελματική απασχόληση στο μέλλον. Αρκετές είναι οι εργασίες που προκύπτουν από την κουζίνα και που οδηγούν σε  γνωστά επαγγέλματα. Εργασίες στην τραπεζοκομία σε διάφορα εργασιακά πλαίσια είναι από τα πιο ενδεδειγμένα για αποκατάσταση των ατόμων με νοητική υστέρηση. Έτσι η μαγειρική έχει τη θέση της στη προεπαγγελματική κατάρτιση όχι μόνο επειδή προωθεί την αυτονομία, αλλά και σαν προετοιμασία για την επαγγελματική κατάρτιση.

 

 

 

Β.  Στοχοι

 

Οι στόχοι του προγράμματος της μαγειρικής είναι πολλαπλοί και ποικίλλουν ανάλογα με τις ικανότητες του κάθε μαθητή, κυμαίνονται δε από την συμμετοχή στις διαδικασίες του σπιτιού μέχρι την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που είναι αναγκαίες για την αυτόνομη διαβίωση και τα πρώτα βήματα στην επαγγελματική κατάρτιση.

 

Ακόμα και αυτοί που διαθέτουν ελάχιστες δυνατότητες μπορούν να συμβάλλουν στην προετοιμασία της τροφής της οικογένειας και να νιώθουν την ικανοποίηση της συμμετοχής.  Όσο περισσότερες είναι οι ικανότητες, τόσο αυξάνονται και διευρύνονται οι στόχοι.

 

Στο πρακτικό επίπεδο ο στόχος είναι η ανάπτυξη των δεξιοτήτων στην κουζίνα. Συγχρόνως στοχεύουμε στην απόκτηση από τον μαθητή γενικών γνώσεων γύρω από τα τρόφιμα, την φροντίδα της κουζίνας, την υγιεινή και τη διατροφή.


 

Γ.  Το προγραμμα – Τι διδασκουμε

 

Ο πυρήνας του μαθήματος είναι η εκμάθηση των βασικών δεξιοτήτων που απαιτούνται για την παρασκευή γευμάτων. Για τον κάθε μαθητή ο στόχος θα διαφοροποιηθεί ανάλογα με το επίπεδο και τις εμπειρίες του, από την απλή συμμετοχή σε κάποιες από τις διαδικασίες της κουζίνας μέχρι την εκτέλεση ολόκληρης συνταγής και το σερβίρισμα του φαγητού.

 

Έτσι το μάθημα της μαγειρικής αποκτά έναν πολυεπίπεδο χαρακτήρα και αφορά, πέρα από την εκμάθηση των απαιτούμενων πρακτικών δεξιοτήτων, και την απόκτηση πολλών γνώσεων γύρω από τα τρόφιμα, την ασφάλεια και την υγιεινή. Αυτές οι γνώσεις συμπεριλαμβάνονται στο πρακτικό μάθημα, και προκύπτουν από την καθημερινή πράξη. Είναι όμως συγχρόνως και αντικείμενο του θεωρητικού μέρους του μαθήματος, το οποίο χρειάζεται να γίνει ξεχωριστά, πριν ή μετά από το υπόλοιπο μάθημα, ή σε άλλη ώρα, αν υπάρχει. Αυτή η διδασκαλία της θεωρίας που συστηματοποιεί τις γνώσεις γίνεται βέβαια με πολλά πρακτικά μέσα, με τα ίδια τα αντικείμενα, με παραδείγματα, με διαφάνειες και φωτογραφίες και πηγαίνει σε βάθος ανάλογα με τις δυνατότητες των μαθητών.

 

Μπορούμε να συνοψίσουμε τους κύριους τομείς διδασκαλίας ως εξής:

 

                                                                                                             I.      Βασικές δεξιότητες για τις δραστηριότητες στην κουζίνα

                                                                                                          II.      Γενικές γνώσεις  για τα τρόφιμα και τη διατροφή

                                                                                                       III.      Καθαριότητα και υγιεινή στην κουζίνα, κανόνες ασφαλείας

                                                                                                      IV.      Γνώση και χρήση των σκευών, εργαλείων και συσκευών της κουζίνας

                                                                                                         V.      Συνήθειες φαγητού, καλοί τρόποι στο τραπέζι

                                                                                                      VI.      Προετοιμασία απλών φαγητών και ροφημάτων

 

 

                                                                                                  I.     Βασικεσ δεξιοτητες  για τις δραστηριότητες στην κουζίνα

 

                                                                                                        1.   Στρώσιμο τραπεζιού

                                                                                                        2.   Βασικές διαδικασίες προετοιμασίας των τροφίμων για φαγητό (καθάρισμα, πλύσιμο, κόψιμο κλπ)

                                                                                                        3.   Παρακολούθηση και εκτέλεση συνταγής μαγειρικής

                                                                                                        4.   Συμμάζεμα και καθάρισμα τραπεζιού

                                                                                                        5.   Πλύσιμο πιάτων

                                                                                                        6.   Σερβίρισμα ροφημάτων και φαγητού

 

                                                                                                 II.     Γενικες γνωσεις για τα τρόφιμα ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

 

α. Τρόφιμα

 

                                                                                                        1.   Κατηγορίες τροφίμων

                                                                                                        2.   Θρεπτική αξία

                                                                                                        3.   Προέλευση

                                                                                                        4.   Από ποια μαγαζιά τα παίρνουμε

                                                                                                        5.   Η σωστή φύλαξή τους

                                                                                                        6.     Σε ποια φαγητά χρησιμοποιούνται

                                                                                                        7.   Η σωστή προετοιμασία τους

 

     β. Διατροφή

 

                                                                                                        1.     Ποιες τροφές χρειάζεται ο οργανισμός

                                                                                                        2.   Συνδυασμοί τροφίμων

                                                                                                        3.   Γεύματα κατάλληλα για διάφορες εποχές και ώρες

                                                                                                        4.   Υγιεινή διατροφή

 

                                                                                               II.     Καθαριότητα και υγιεινή στην κουζίνα, κανόνες ασφαλείας


α. Καθαριότητα και υγιεινή

                                                                                                        1.   Ατομική καθαριότητα

                                                                                                        2.   Κατάλληλη ένδυση

                                                                                                        3.   Ανάγκη καθαριότητας στο χώρο και στην προετοιμασία τροφίμων

                                                                                                        4.   Σωστή φύλαξη των τροφίμων

                                                                                                        5.   Συνέπειες της έλλειψης καθαριότητας

     β. Κανόνες ασφαλείας

 

1.     Προσοχή στα εργαλεία

2.     Προσοχή στις ηλεκτρικές συσκευές

3.                 Ανάγκη για συγκέντρωση στις δουλειές που κάνουμε

4.     Σεβασμός και προσοχή στους άλλους όταν κάνουν επικίνδυνες δουλειές

5.     Γνώση για το πώς προκαλείται φωτιά στην κουζίνα και πως την αντιμετωπίζουμε

 

                                                                                            III.     Γνώση και χρήση των σκευών, εργαλείων και συσκευών της κουζίνας

 

                                                                                            IV.     Συνήθειες φαγητού, καλοί τρόποι στο τραπέζι

 

                                                                                               V.     Προετοιμασία απλών φαγητών και ροφημάτων

 

Σχεδιασμός του προγράμματος μαγειρικής

 

·        Για να σχεδιάσουμε το πρόγραμμα της μαγειρικής σαν κύκλο μαθημάτων πρέπει να λάβουμε υπόψη μας:

-       τη διάρκεια του μαθήματος

-       την ώρα που γίνεται το μάθημα και συνεπώς την καταλληλότητα του συγκεκριμένου φαγητού για την ώρα αυτή

-       τις γαστρονομικές συνήθειες της τοπικής κοινότητας  και του σπιτιού

 

·        Στην επιλογή του μενού λαβαίνουμε υπόψη μας τα παρακάτω κριτήρια

-       την ανάγκη κινητοποίησης των μαθητών

-       τη θρεπτική αξία των τροφίμων

-       τις δεξιότητες στις οποίες χρειάζονται εξάσκηση και τη σταδιακή αύξηση της δυσκολίας τους

-       τις δυνατότητες για συνεργασία των μαθητών στην παρασκευή του

-       την ανάγκη για εναλλαγή και ποικιλία

 

·        Παρακάτω παραθέτουμε μερικά παραδείγματα για το τι μπορεί να περιλαμβάνει το μενού. Είναι απλώς ιδέες που βγήκαν από την πείρα και πρέπει να εκληφθούν μόνο σαν σημείο εκκίνησης. Σε σύντομο χρονικό διάστημα ο κάθε εκπαιδευτής είναι σε θέση να κρίνει  ποια φαγητά είναι κατάλληλα για τη δική του ομάδα και το δικό του χώρο. Μαθαίνει να αναλύει τα φαγητά που ξέρει και να βρίσκει ποιες εκπαιδευτικές δυνατότητες προσφέρουν. Επειδή όμως το ξεκίνημα μπορεί να είναι δύσκολο, ακολουθούν μερικές προτάσεις για πρωινά και φαγητά:

 

 

                                            

    

Ιδεες

πρωινο (κολατσιο)

ροφηματα

 

Τοστ

Τοστ με αυγό και τυρί

Αυγά βραστά

Σάντουιτς με αυγό και μαγιονέζα

Ψωμί με ντομάτα και φέτα στο φούρνο

Πίτσα

Διάφορα κρύα σάντουιτς

 

Χυμός πορτοκάλι

Κακάο

Τσάι

Χαμομήλι

φαγητΑ

σαλΑτες

Σουβλάκι

Τυρόπιτα

Μπιφτέκια

Σπανακόπιτα

 

Ντομάτα/Αγγούρι

Χωριάτικη

Μαρούλι

Πατατοσαλάτα

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

·        Κάποιες συνταγές προσφέρουν ιδιαίτερες ευκαιρίες για εξάσκηση. Χρειαζόμαστε τέτοιες συνταγές όταν θέλουμε να δώσουμε σε όλους τους μαθητές την δυνατότητα να εξασκηθούν σε συγκεκριμένες δεξιότητες.

 

 

 

 

Συνταγές που προσφέρουν ιδιαίτερες ευκαιρίες

για εξάσκηση

 

Πατατοσαλάτα

Καθάρισμα – Κόψιμο λαχανικών

Ρυζοσαλάτα

Καθάρισμα και κόψιμο λαχανικών

Τοστ με τυρί και αυγό

Τρίψιμο – Σπάσιμο αυγών

Φρουτοσαλάτα

Καθάρισμα – Κόψιμο φρούτων

 

 

·         Πολλοί μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν γραπτές συνταγές. Οι συνταγές πρέπει να αναλυθούν σε απλά βήματα. Είναι επίσης πολύ βοηθητικό να υπάρχουν κουτάκια στο κείμενο, για να τσεκάρει ο μαθητής τα βήματα που έχουν γίνει, όπως στη συνταγή για τη τυρόπιτα χωρίς φύλλο. Οι συνταγές μπορούν να σταλούν και στο σπίτι, ώστε ο μαθητής να έχει την δυνατότητα να τις δοκιμάσει και εκεί.

(Στο παράρτημα στο τέλος αυτής της ενότητας θα βρείτε παραδείγματα γραπτών συνταγών.)

 

Οργάνωση του μαθήματος και καταμερισμός εργασιών

 

·        Αφού διαλέξουμε κατάλληλες συνταγές για το μάθημα, χρειάζεται να σκεφτούμε πώς θα οργανώσουμε την ομάδα μας και πώς θα κατανείμουμε τις διάφορες εργασίες ανάλογα με τις εκπαιδευτικές ανάγκες.

 

·        Σε ορισμένες περιπτώσεις και ιδίως αν η κουζίνα έχει πολλές θέσεις εργασίας (λ.χ. πολλά ηλεκτρικά μάτια) και πολλαπλά εργαλεία και σκεύη, είναι δυνατόν να διδάξουμε ταυτοχρόνως σε όλους τους μαθητές την ίδια δεξιότητα ή εργασία. π.χ. ο κάθε μαθητής φτιάχνει την ομελέτα του. Ή όλοι φτιάχνουν κακάο και ένα σάντουιτς. Ο εκπαιδευτής εξηγεί τι θα κάνουμε, δείχνει σε όλους και βοηθάει έναν-έναν να βρει τις σωστές κινήσεις. Μπορεί να καλέσει ένα μαθητή να κάνει και αυτός επίδειξη ή να βοηθήσει έναν άλλο.

 

·        Σε άλλες περιπτώσεις όμως αυτός ο τρόπος οργάνωσης γίνεται τεχνητός και είναι δύσκολο να ενταχθεί στο μάθημα, ώστε ο κάθε μαθητής να ασκείται σε αυτό που χρειάζεται και να οδηγήσει συνολικά σε ένα λογικό και ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Οι περισσότερες συνταγές προσφέρουν ποικιλία δραστηριοτήτων και έτσι μπορεί ο κάθε μαθητής να εκπαιδεύεται σε διαφορετικές δραστηριότητες και στάδια. Στο παράδειγμα της σελίδας 63 διαλέγουμε αυτό τον τρόπο, όπου οι μαθητές αναλαμβάνουν διαφορετικές εργασίες. Αυτός ο τρόπος απαιτεί καλή οργάνωση του συνόλου των μαθημάτων από τον εκπαιδευτή, ώστε να ασκείται ο κάθε μαθητής κυκλικά σε αυτό που χρειάζεται. Πρέπει να προβλέπονται ευκαιρίες για εργασίες, όπου να αυξάνεται σταδιακά ο βαθμός της δυσκολίας, οδηγώντας π.χ. από το πιο εύκολο αντικείμενο για κόψιμο προς το πιο δύσκολο, όπως στο παράδειγμα που ακολουθεί.

 

 

ΚΟΨΙΜΟ

από το μαλακό στο πιο σκληρό

από το ευκολόπιαστο στο πιο δύσκολο

 

με μαχαίρι

με ψαλίδι

·        μπανάνα

·        κολοκυθάκι

·        αγγούρι

·        πατάτα – μήλο

 

 

 

·        λουκανικάκια σε αλυσίδα

·        τσαμπί από σταφύλι

·        μπέικον

·        μαϊντανός – άνηθος (κόβεται με ψαλίδι μέσα σε κούπα)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

·        Η πείρα μάς βοηθάει να βρούμε ποιες τροφές προσφέρονται για άσκηση και ποια σειρά δυσκολιών χρειάζεται να ακολουθήσουμε. Αλλά αν μάθουμε να παρατηρούμε τον εαυτό μας στην κουζίνα και να αναλύουμε τις κινήσεις που κάνουμε, έχοντας υπόψη μας τους μαθητές μας, θα μπορέσουμε να επιλέξουμε τα πιο χρήσιμα για κάθε περίσταση.

·        Στο τέλος, όταν ο μαθητής ασκηθεί αρκετά και είναι πλέον έτοιμος, αναλαμβάνει ολόκληρη την διαδικασία και εκτελεί την ολοκληρωμένη συνταγή, πρώτα με επίβλεψη και μετά μόνος.

·        Ότι και να επιλέξουμε, θα πρέπει να έχουμε πάντοτε υπόψη μας ότι το μάθημα πρέπει να οδηγήσει σε ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Το "ικανοποιητικό" αποτέλεσμα στο μάθημα της μαγειρικής είναι βέβαια κάτι που τρώγεται. Το να εξασκούνται οι μαθητές σε επιμέρους διαδικασίες της μαγειρικής, χωρίς αυτό να οδηγεί σε γεύμα, αναιρεί βασικές αρετές του προγράμματος, όπως την κινητοποίηση που προσφέρει στους συμμετέχοντες.

 

 

Δ.  ΥποδομΗ – ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ

 

·        Χρειαζόμαστε μία πλήρως εξοπλισμένη κουζίνα σε ξεχωριστό χώρο σε διαστάσεις τέτοιες ώστε να μπορεί να εξασκηθεί με άνεση μια ομάδα των πέντε ή έξι μαθητών. Εφόσον η έμφαση δίνεται κυρίως στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων, η κουζίνα θα πρέπει να είναι όπως μια εργονομικά κατασκευασμένη κουζίνα σπιτιού. Αν το επιτρέπει ο χώρος, ο εξοπλισμός για ορισμένες διαδικασίες μπορεί να είναι διπλός ή τριπλός, ώστε να διευκολύνεται η ταυτόχρονη εξάσκηση σε κάποιες δεξιότητες.

 

·        Η ανάλυση των φαγητών και ροφημάτων που κρίνονται κατάλληλα για το σχολικό περιβάλλον, η διάρκεια και ώρα του μαθήματος και η  ηλικία των μαθητών, θα μας οδηγήσουν στην σωστή επιλογή σκευών και εργαλείων. Αν ο στόχος είναι μόνο μια εισαγωγή στη χρήση της κουζίνας με απλά παρασκευάσματα για κατανάλωση επιτόπου, οι ανάγκες σε εξοπλισμό θα είναι μικρότερες. Αν είναι δυνατόν να καταναλωθεί το προϊόν της μαγειρικής σαν γεύμα μέσα στο σχολικό ωράριο ή να χρησιμοποιηθεί με άλλο τρόπο, ο εξοπλισμός πρέπει να περιλαμβάνει ότι χρειάζεται για πιο προχωρημένα φαγητά.

 

·        Για μια ομάδα 5–6 μαθητών ο εξοπλισμός περιλαμβάνει:

 

1. Βασικός εξοπλισμός κουζίνας

-       νεροχύτης

-       θερμοσίφωνο

-       ντουλάπια

-       ηλεκτρική κουζίνα

-       ψυγείο

 

2. Βοηθητικές συσκευές

-       μίξερ–μπλέντερ

-       τοστιέρα

-       μικρό ηλεκτρικό μάτι

-       βραστήρας

-       ζυγαριά τροφίμων

-       πλυντήριο πιάτων,

 

3. Μαγειρικά σκεύη

-       μπρίκια

-       τηγάνι μικρό

-       τηγάνι μεσαίο

-       κατσαρόλες

-       ταψιά

 

4. Εργαλεία κουζίνας

-       τρίφτες

-       στίφτες

-       σουρωτήρια μεγάλα & μικρά

-       ξύλα για κόψιμο ψωμιού

-       μαχαίρια για ψωμί

-       μαχαίρια για κόψιμο

-       σπάτουλες

-       κουτάλες

-       ανοιχτήρι

-       αποφλοιωτής για πατάτες

-       λεκάνες (για σαλάτες)

 

5. Σερβίτσια

-       μαχαίρια, πιρούνια, κουτάλια, κουταλάκια

-       πιάτα, πιατάκια, πιάτα βαθιά, μπολ,

-       ποτήρια, φλιτζάνια / κύπελλα

-       κανάτες

 

6. Έπιπλα

-       τραπέζια

-       πάγκοι

-       καρέκλες

-       κρεμάστρες

 

7. Ποδιές

 

·        Η ποιότητα των εργαλείων είναι σημαντικός παράγοντας για την σωστή άσκηση των μαθητών, γι' αυτό είναι καλό να δοθεί προσοχή στην επιλογή τους. Αυτό ισχύει ακόμα πιο πολύ για την διευκόλυνση των μαθητών με ιδιαίτερες κινητικές ή οπτικοκινητικές δυσκολίες. Κάποια εργαλεία είναι πιο εύχρηστα. Για παράδειγμα:

-       μαχαίρια για κάθε είδος κοψίματος

-       φαρδιά μαχαίρια για άλειμμα

-       ειδικό εργαλείο που λιώνει το σκόρδο

-       αποφλοιωτής για πατάτες ή αγγούρια

-       ξύλινες βάσεις για κόψιμο ψωμιού

-       ηλεκτρικός στίφτης για αυτούς που δεν μπορούν να ασκήσουν δύναμη με τα χέρια

 

·        Για να διευκολύνουμε τον εντοπισμό των σκευών και των τροφίμων μέσα στο χώρο, μπορούμε να βάλουμε ετικέτες ή φωτογραφίες στα ντουλάπια και συρτάρια.

 

·        Οι φωτογραφίες βοηθάνε και στο θεωρητικό μέρος του μαθήματος που αφορά την αξία και χρήση των τροφίμων.

 

·        Η ηλεκτρική κουζίνα γίνεται πιο εύχρηστη αν σημαδέψουμε τα μάτια με διαφορετικά χρώματα, με τα οποία σημαδεύουμε και τους αντίστοιχους διακόπτες.

 

 

 

Ε. ΠαρΑδειγμα διδασκαλΙας

 

 

Περιγραφή ενός μαθήματος

Σαν παράδειγμα θα πάρουμε την προετοιμασία του κολατσιού για όλους τους 30 μαθητές ενός  σχολείου. Το κολατσιό ετοιμάζεται από την ομάδα και μοιράζεται με δίσκους στις άλλες τάξεις.

 

 

 

Βασικοί παράμετροι:

 

Μέγεθος ομάδας : 6 μαθητές                  Εκπαιδευτής : 1

Διάρκεια μαθήματος: 2 ώρες                  Ποσότητα : για 30 άτομα

 

Κολατσιό που έχει επιλεγεί:

αυγό βραστό, αγγούρι και ψωμί

 

Λόγοι για επιλογή

δίνει ευκαιρίες για κόψιμο και καθάρισμα με σχετικά εύκολα τρόφιμα, επίσης για μέτρημα και πρόοδο στο σερβίρισμα, μια που υπάρχουν αρκετά πράγματα που πρέπει να μοιραστούν σε κάθε τάξη

 

 

 

 

Τα υλικά έχουν αγοραστεί και είναι στο ψυγείο ή στο ντουλάπι

(βλ. φόρμα παραγγελίας στο παράρτημα)

 

                                                                                                  I.     Το ξεκίνημα

 

·        Πλένουμε τα χέρια μας

·        Φοράμε ποδιές – ευκαιρία για εκμάθηση φιόγκου (ξεχωριστά ή δύο-δύο σε συνεργασία)

·        Συζητάμε τι έχουμε να κάνουμε

·        Γίνεται μοίρασμα εργασιών

·        Βρίσκουμε τα υλικά και τα σκεύη, και τα μαζεύουμε στο τραπέζι

 

                                                                                              II.     Οι εργασίες

 

·        Το πρώτο βήμα γίνεται με όλους μαζί, για να παρακολουθήσουν όλοι πώς βράζουμε τα αυγά. Μια άλλη φορά μπορεί ο καθένας να βράσει ένα αυγό για τον εαυτό του.

·        Μετράμε τα αυγά και τα βάζουμε να βράσουν

·        Ύστερα ο καθένας αναλαμβάνει ένα μέρος των εργασιών. Ορισμένοι ήδη ξέρουν να κόψουν ψωμί και έτσι εξασκούνται για καλύτερη απόδοση. Αυτό δίνει την ευκαιρία στον εκπαιδευτή να διδάξει το καθάρισμα του αγγουριού σε άλλους μαθητές.

·        Πλύσιμο και καθάρισμα αγγουριού. (Στον πίνακα που ακολουθεί αναλύουμε πώς μπορούμε να βοηθήσουμε στην εκμάθηση αυτής της διαδικασίας.)

·        Κόψιμο αγγουριού

 

 

ΚαθΑρισμα αγγουριοΥ

χρΗση του αποφλοιωτΗ

 

Γίνεται ιδιαίτερη

διδασκαλία με διαφόρους τρόπους :

 

- προφορική εξήγηση

- επίδειξη της κίνησης

- άμεση βοήθεια πιάνοντας τα  χέρια  του μαθητή

- απομόνωση κάθε σταδίου της κίνησης  για να συγκεντρωθεί  ο μαθητής σε  αυτό

 

 

 

Δίνουμε προσοχή

στις λεπτομέρειες :

 

- στο τρόπο που πιάνουμε το

εργαλείο (σωστή κλίση)

- στη κίνηση που χρειάζεται

- στη δύναμη που πρέπει να

ασκηθεί

- στο γύρισμα του αγγουριού, για  να καθαριστεί το επόμενο 

σημείο